Uhm, gaat dit wel echt over terreur?

Elke week analyseert een expert een tv-programma binnen zijn vakgebied. Dit keer: terrorisme-expert Beatrice de Graaf kijkt Homeland.

‘Mag ik erdoorheen praten”, vraagt historica Beatrice de Graaf. Natuurlijk. Dat is het uitgangspunt van deze rubriek. „Fijn! Dat mag nooit van mijn vrienden. Dan zeggen ze: Be-a-trice, hou je mond.”

We kijken bij De Graaf thuis op de bank naar de eerste aflevering van Homeland 4, de Amerikaanse tv-serie over de strijd van de CIA tegen het terrorisme. Dit seizoen gaat over Afghanistan.

De Graaf is expert in terrorisme en veiligheid. Zij heeft net een onderzoek gepubliceerd over de Afghaanse oorlog. Al na een paar minuten drukt ze op de pauzeknop om aan een referaat te beginnen, dat niet meer ophoudt. Doorlopend trekt ze feiten na met haar smartphone.

Ze begint sceptisch: „Ik was eigenlijk gestopt met Homeland. Hoofdpersoon Carrie is runner – ze rekruteert informanten – maar ze is ook analist, en ze overlegt met de hoogste bazen. In werkelijkheid zijn dat gescheiden functies. Een runner moet niet weten wat er met zijn informatie gebeurt. Verder is haar bipolaire stoornis ongeloofwaardig. Geen inlichtingendienst zou dat accepteren.”

Maar al snel is De Graaf weer om. Carrie is inmiddels station chief van het CIA-kantoor in Kabul. De Graaf: „Politiek is dit redelijk levensecht. De serie vangt precies de dilemma’s waar de VS nu mee worstelen.”

Carrie laat een precisiebombardement uitvoeren op een boerenschuur, om een terroristenleider te doden. Eerst checkt ze nog even of de cruciale informant betrouwbaar is. De Graaf over het gebruik van informanten: „Je kunt drie dingen doen: een eigen opbouwagent erheen sturen. Vertrouwen op een buitenstaander die zich als informant meldt. Of iemand door een runner laten rekruteren. Dat laatste heeft de voorkeur. Voor het werk van runner heb je een groot empathisch vermogen nodig. Die informant is je vriend. Tegelijk moet je hem meedogenloos uitbuiten. Dat is het morele dilemma van de serie.”

Obama doet bijna hetzelfde

Nu komt Saul in beeld. Carries vroegere CIA-baas is nu adviseur van een huurlingenbedrijf dat probeert een opdracht in Afghanistan te krijgen. De Graaf: „Obama haalt de troepen weg, maar hij vervangt ze door particuliere militaire uitvoerders. Dit heet: the commodification of anti-terrorism. Je ziet steeds vaker oud-militairen overstappen. Zoals bij ons generaal Dick Berlijn, die nu bij radarbedrijf Thales zit. In de VS spelen oude legervriendjes elkaar de opdrachten toe.”

Carrie blijkt een Afghaanse bruiloft te hebben platgegooid, wat leidt tot publieke verontwaardiging. Dit is echt gebeurd, in 2008 in het district Deh Bala. De Graaf: „Homeland is opvallend kritisch. De VS verkopen dit als onderdeel van de War on Terror, maar je kunt je afvragen of dit wel over terrorisme gaat. De VS hebben zich gemengd in een burgeroorlog, trekken zich nu terug en laten een grotere chaos achter. Als ze weg zijn, wordt Kabul een schuilplaats voor IS.”

De piloot die het bombardement uitvoerde, benadert Carrie in de kantine. De Graaf: „Dit is de enige echte fout. In werkelijkheid zou een militair nooit zijn meerdere uitfoeteren.” Dat de CIA militaire taken uitvoert, is een van de weeffouten in het systeem, betoogt De Graaf. Toch heeft ze te doen met de CIA: „Ze moeten in stilte hun vuile werk kunnen doen, maar in plaats daarvan worden ze heen en weer geslingerd op golven van publieke verontwaardiging.” Over Carries cynische houding: „Dat is beroepsdeformatie. Ze houdt zich keurig aan de regels, en toch blijkt ze fout te zitten.”