Schilderende robots: kan kunstmatige intelligentie creatief zijn?

Het is waarschijnlijk wel het laatste dat je van computers verwacht: schilderen. Hoe kan zo’n gevoelloos en berekenend apparaat dan toch een begaafd artiest zijn?

Het is waarschijnlijk wel het laatste dat je van computers verwacht: schilderen. Een goed kunstwerk komt immers tot stand met emotie, subjectief en abstract denken en is verbonden aan een bepaalde cultuur. Dat terwijl computers juist uitblinken in objectieve, nauwkeurige en wiskundige taken. Hoe kan zo’n gevoelloos en berekenend apparaat dan toch een begaafd artiest zijn?

Tussen ‘de scheppende mens’ en de uitvoerende computer zijn er juist ook veel overeenkomsten. Wiskundige zaken als geometrie en perspectief hebben ook een prominente rol in kunstwerken, en juist daar zijn robots weer goed in. De algoritmes waarmee computerprogramma’s werken kunnen bovendien inmiddels zo worden ingesteld dat ze net zulke gevarieerde en subtiele beelden maken als een menselijke kunstenaar.

Gereedschappen voor de kunstenaar

Ontwerpers hebben de afgelopen jaren talloze algoritmes en intelligente toepassingen gemaakt die kunstenaars kunnen helpen hun creativiteit te bevorderen, schrijft techblog Gizmag. Voorbeelden hiervan zijn Ultra Fractal, Scribble en Fragmentarium, en de programmeertaal Processing.

Inmiddels hebben deze handige tools geleid tot de opkomst van tientallen soorten op algoritmen gebaseerde kunst: fractal art, genetic art, cellular automata, proceduralism en transhumanist art. Maar er zijn ook ontwerpers die verder gaan dan deze hulpmiddelen.

Creatieve computers

Een van deze wetenschappers is de Amerikaanse professor Harold Cohen, die al in 1973 een robot ontwierp die zelf kunstwerken maakt. Zijn creatie, AARON, leert ieder jaar beter schilderen en werken van de machine leveren op de kunstmarkt vaak honderden en soms zelf duizenden euro’s op.

AARON maakt geen schilderijen met pixels, maar met echte verf op doek. Cohen heeft zijn machine nooit foto’s laten zien, maar heeft de robot onderwezen met lijsten van eigenschappen van lichamen en voorwerpen en de verhoudingen hiervan. Hoewel AARON nog nooit een stoel, bloem of persoon heeft gezien, schildert hij wel kunstwerken die lijken op een abstracte voorstelling van deze zaken.

De BBC bracht in 2009 een eerdere versie van AARON in beeld en sprak Cohen:

Een andere uitvinder creëerde de e-David. Deze machine bestudeert hoe kunstenaars hun werk maken en proberen dit te imiteren:

De Interactive Robotic Painting Machine maakt abstracte kunst en reageert op omgevingsgeluiden. De robot gebruikt de geluiden van gesprekken, achtergrondgeluiden en zijn eigen gezoem om het artistieke scheppingsproces te beïnvloeden:

Kunstenaar of imitator?

Hoewel sommige computers vooral goede kunst maken door menselijke artiesten te imiteren, pleiten andere ontwerpers voor een meer autonome aanpak. De Britse professor Simon Colton wil dat zijn programma The Painting Fool niet doet alsof het een kunstenaar is, maar dat het autonome, op zichzelf staande kunst produceert. Reuters ging twee jaar geleden langs bij Colton:

Of het zover komt is nog maar de vraag. Critici zijn doorgaans geneigd kunstwerken gemaakt door computers niet serieus te nemen en weg te wuiven als slechte namaak. Het zal een flinke mentaliteitsverandering vereisen voordat mensen kunst van robots als echte kunst zullen gaan zien.

Meer voorbeelden van slimme robots of creatieve robots worden besproken op technologieblog Gizmag. Lees het volledige verhaal Creative AI: The robots that would be painters (1745 woorden, circa 7 minuten).