Schandaal rond ‘Selma’: wil The Academy geen zwarte helden zonder witte redders?

‘Selma’ moest met weinig Oscarnominaties genoegen nemen. Is dat racistisch?

Dertien jaar geleden jubelden mensen over ‘het einde van racisme’ toen liefst drie zwarte acteurs een Oscar kregen: Halle Berry, Denzel Washington en Sidney Poitier. Van dat optimisme is inmiddels weinig over. ‘#OscarsSoWhite’ was dagenlang een populaire hashtag op Twitter nadat de Oscarnominaties van 2015 bekend waren gemaakt en duidelijk werd dat er voor het eerst sinds 1998 geen enkele gekleurde acteur is genomineerd.

Vooral het passeren van David Oyelowo, die Martin Luther King speelt in Selma, en de regisseur van die film, Ava DuVernay, leidde tot de conclusie dat The Academy, de zesduizend Hollywoodinsiders die voor de Oscars stemmen, misschien toch racistisch is. Wat kan je verwachten van een gezelschap dat 93 procent blank, 76 procent man is, en gemiddeld 63 jaar oud – zoals de LA Times drie jaar geleden berekende.

Dat zou dan wel betekenen dat de Academy in een jaar helemaal is omgeslagen, want vorig jaar kreeg 12 Years a Slave immers nog drie Oscars, waaronder die voor beste film. Het was ook het jaar waarin de Somaliër Barkhad Abdi een prijs kreeg voor beste bijrol in Captain Phillips.

Toch blijft het de vraag waarom Selma slechts twee nominaties in de wacht sleepte: die voor beste film en beste song. Sommige commentatoren suggereren dat het te maken heeft met de al dan niet unfaire manier waarop de Amerikaanse president Johnson geportretteerd wordt, maar waarom je zo druk maken om een dode president in een jaar waarin Selma extra relevant is nu politiegeweld tegen zwarten veelvuldig in het nieuws is? Of was The Academy juist daarom bang om met Selma politiek stelling te nemen?

Met terugwerkende kracht verbleekten in sommige kritische commentaren zelfs de Oscars voor 12 Years a Slave. Was dat niet een film waarin het idee van de ‘witte redder’ een cruciale rol speelt? Door toedoen van een blanke, gespeeld door Brad Pitt, komt slaaf Solomon Northup vrij. Ook Tarantino’s zwarte wraakfantasie Django Unchained had een witte redder, en in de succesfilm The Help is het al niet veel anders. De White Savior Film vormt bijna een eigen genre: zie ook Spielbergs Lincoln en Amistad. Als er dan een film langskomt over een krachtige, actieve zwarte held die zijn sporen naliet in de geschiedenis – Martin Luther King – worden de acteur die hem imposant gestalte geeft en de zwarte regisseur niet genomineerd.

Is The Academy dus toch racistisch? Cheryl Boone Isaacs, de eerste zwarte president van The Academy, zegt dat het aantal niet-blanke leden in twee jaar sterk steeg. Dat valt moeilijk te controleren, want de ledenlijst is geheim. Het zal presentator van het Oscargala Neil Patrick Harris zondag ook niet weerhouden van een aantal raciale grappen. En de boodschap van de activistische zwarte regisseur Spike Lee niet verzachten: ‘Fuck ’em’.