De Polen hebben het weer gedaan

Eén op de vijf verdachten van misdrijven is buitenlander. De helft daarvan heeft geen vaste woon- of verblijfplaats. Vooral de rondreizende bendes uit Oost-Europa vormen een groot probleem.

Foto EVERT ELZINGA/ANP

Nederland heeft het probleem van rondreizende criminele bendes uit vooral Oost-Europa nog niet onder controle. Inmiddels is bij één op de tien misdrijven de verdachte een buitenlander zonder vaste woon- of verblijfplaats in Nederland, maakte het CBS gisteren bekend.

In 2007 was dat nog één op de veertien. De 31.000 mobiele criminelen waar het om gaat zijn weliswaar niet allemaal inwoners van landen als Polen, Bulgarije, Roemenië en Litouwen, maar een grote meerderheid is dat wél, en hun aandeel is de afgelopen jaren sterk gegroeid.

Sowieso hebben buitenlanders een groot aandeel in de misdaad: van één op de vijf misdrijven die de politie in 2013 registreerde was de verdachte een buitenlander. En ruim de helft van hen dus, 10 procent, woont ook niet in Nederland. De cijfers lijken het beeld te bevestigen van mannen die dagelijks met busjes uit Midden- en Oost-Europa komen om hier winkels te beroven, auto’s te stelen en tasjes te roven, om nog dezelfde dag naar huis terug te reizen.

Onderzoekster Chantal Melser van het CBS benadrukt dat bij grote groepen zoals de Polen (ruim 8.000 verdachten) en de Bulgaren (bijna 1.700 verdachten) de toename van het aantal verdachten gelijke tred houdt met de toename van het aantal immigranten: de mensen die in Nederland kortere of langere tijd komen wonen en werken. „Als er meer mensen uit een land hier komen wonen, of hier langere of kortere tijd verblijven, is het niet ongewoon dat een deel van hen ook misdrijven pleegt.” Sinds 2007 is het aantal geregistreerde werknemers en immigranten uit deze landen gegroeid van 98.000 naar 238.000 in 2012.

Iedere nationaliteit heeft zijn eigen ‘criminele specialisatie’

Maar dit verband gaat niet voor alle landen op. In 2012 waren er 3,5 keer zoveel Roemeense verdachten als in 2007. En dat is een veel snellere stijging dan de groei van het aantal geregistreerde Roemeense werknemers en inwoners in Nederland. Dat aantal nam toe met 71 procent tot 14.000. En meer Roemeense verdachten zijn ook ‘mobiel’: van de verdachten uit Roemenië (bijna 6.000 misdrijven in 2013) had 95 procent géén vaste woonplaats in Nederland.

Uit de cijfers blijkt dat nationaliteiten hun eigen ‘criminele specialisatie’ hebben. Belgen, Duitsers en Fransen zijn voornamelijk verdachten van drugsmisdrijven. Bij Poolse verdachten zijn winkeldiefstal en rijden onder invloed oververtegenwoordigd. Roemenen zijn relatief vaak verdacht van winkeldiefstal en zakkenrollerij. Van alle verdachten van zakkenrollerij in 2013 is 40 procent Roemeens en 16 procent Bulgaars. Litouwse verdachten zijn relatief vaak verdacht van diefstal uit personenauto’s en van winkeldiefstal.

Dit soort mobiele bendes stelt de Nederlandse politie en justitie voor veel problemen. Opgepakte verdachten kunnen vaak niet lang in hechtenis worden gehouden en verdwijnen na vrijlating meestal van de radar, en daarnaast is het moeilijk inzicht te krijgen in het netwerk dat aan de mobiele brigades ten grondslag ligt.

Wat kan de politie hiertegen doen?

De laatste paar jaar heeft de politie hard gewerkt aan de opsporing van dit soort bendes. Hoe? Door samenwerking met verschillende partijen en door informatie-uitwisseling, vat een woordvoerder van de politie de veelheid aan operaties en initiatieven samen. De politie werkt vaker samen met collega’s uit de herkomstlanden van de bendes, en met die van ons omringende landen die ook met het probleem worstelen. Vooral in de grensstreken worden gerichte verkeerscontroles gehouden. Bij grote evenementen afgelopen zomer, waar veel zakkenrollers werden verwacht, werd de politie geholpen door Roemeense agenten.

Of de aanpak succesvol is, lijkt nog niet duidelijk. Er worden wel resultaten geboekt: bij een operatie november vorig jaar zijn nog tientallen ‘mobiele criminelen’ gearresteerd, en ook in september zijn er in Nederland bijna zeventig van dergelijke verdachten aangehouden. Maar terwijl criminaliteit over bijna de hele linie daalt, neemt het aantal winkeldiefstallen juist weer licht toe.

En het aantal mobiele verdachten stijgt ook nog. „Dat klopt, maar dat kan ook deels komen doordat de laatste paar jaar veel meer aandacht gaat naar de opsporing en de aanpak van mobiele bendes. Dan pak je ook meer verdachten op”, zegt de woordvoerder van de nationale politie. Mobiel banditisme tegengaan is dan ook onderdeel van de ‘Automatic Number Plate Recognition’, bij deze verkeerscontroles werkt de politie nauw samen met douane, Belastingdienst en andere partners.