De boef komt vaker uit het buitenland

Bulgaren rollen zakken en Duitsers doen in drugs. Werk voor de politie.

Nederland heeft het probleem van rondreizende criminele bendes uit vooral Oost-Europa nog niet onder controle. Bij één op de tien misdrijven is de verdachte inmiddels een buitenlander zonder vaste woon- of verblijfplaats in Nederland, maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gisteren bekend. In 2007 was dat nog één op de veertien.

De 31.000 mobiele criminelen om wie het tegenwoordig gaat, zijn weliswaar niet allemaal inwoners van landen als Polen, Bulgarije, Roemenië en Litouwen, maar een grote meerderheid is dat wél. En hun aandeel is de afgelopen jaren sterk gegroeid.

Sowieso hebben buitenlanders een groot aandeel in de misdaad: van één op de vijf misdrijven die de politie in 2013 registreerde, was de verdachte een buitenlander. En ruim de helft van hen, 10 procent, woont niet in Nederland. De cijfers lijken het beeld te bevestigen van mannen die dagelijks met busjes uit Midden- en Oost-Europa komen om hier winkels te beroven, auto’s te stelen en tasjes te roven, om nog dezelfde dag naar huis terug te reizen.

Onderzoekster Chantal Melser van het CBS benadrukt dat in grote groepen, zoals de Polen en de Bulgaren, de toename van het aantal verdachten (respectievelijk ruim 8.000 en bijna 1.700) gelijke tred houdt met de toename van het aantal immigranten: de mensen die kortere of langere tijd in Nederland komen wonen en werken. „Als er meer mensen uit een land hier komen wonen, of hier langere of kortere tijd verblijven, is het niet ongewoon dat een deel van hen ook misdrijven pleegt.” Sinds 2007 is het aantal geregistreerde immigranten uit Oost-Europa die vrijelijk naar Nederland mogen reizen gegroeid van 98.000 naar 238.000 in 2012.

Dit verband gaat niet voor alle landen op. In 2012 waren er 3,5 keer zoveel Roemeense verdachten als in 2007. En dat is een veel snellere stijging dan de groei van het aantal geregistreerde Roemeense werknemers en inwoners in Nederland. Dat nam toe met 71 procent, tot 14.000. En meer Roemeense verdachten zijn ook ‘mobiel’: van de verdachten uit Roemenië (bijna 6.000 misdrijven in 2013) had 95 procent géén vaste woonplaats in Nederland.

Criminele specialisatie

Nationaliteiten blijken hun eigen ‘criminele specialisatie’ te hebben. Belgen, Duitsers en Fransen zijn voornamelijk verdachten van drugsmisdrijven. Bij Poolse verdachten zijn winkeldiefstal en rijden onder invloed oververtegenwoordigd. Roemenen zijn relatief vaak verdacht van winkeldiefstal en zakkenrollerij. Van alle verdachten van zakkenrollerij in 2013 is 40 procent Roemeens en 16 procent Bulgaars. Litouwse verdachten zijn relatief vaak verdacht van diefstal uit personenauto’s en van winkeldiefstal.

Dit soort mobiele bendes stelt de Nederlandse politie en justitie voor veel problemen. Opgepakte verdachten kunnen vaak niet lang in hechtenis worden gehouden en verdwijnen na vrijlating meestal van de radar. Daarnaast is het moeilijk inzicht te krijgen in het netwerk dat aan de ‘mobiele brigades’ ten grondslag ligt.

De laatste paar jaar heeft de politie hard gewerkt aan de opsporing van dit soort bendes. Hoe? Door samenwerking met verschillende partijen en door informatie-uitwisseling, vat een woordvoerder van de politie de veelheid aan operaties en initiatieven samen. De politie werkt vaker samen met collega’s uit herkomstlanden van de bendes, en met die van Nederland omringende landen die ook met het probleem worstelen. Vooral in de grensstreken worden gerichte verkeerscontroles gehouden. Bij grote evenementen afgelopen zomer, waar veel zakkenrollers werden verwacht, werd de politie geholpen door Roemeense agenten. Ook werkt de politie sinds kort samen met de detailhandel om op grote schaal beelden en andere gegevens uit te kunnen wisselen.

Het is nog niet duidelijk of de aanpak succesvol is. Wel worden resultaten geboekt: bij een operatie in november vorig jaar werden tientallen ‘mobiele criminelen’ gearresteerd, en ook in september zijn in Nederland bijna zeventig van dergelijke verdachten aangehouden. Maar terwijl criminaliteit over bijna de hele linie daalt, neemt het aantal winkeldiefstallen juist weer licht toe.

En het aantal mobiele verdachten stijgt ook nog. Een woordvoerder van de nationale politie: „Dat klopt, maar dat kan ook deels komen doordat de laatste paar jaar veel meer aandacht gaat naar de opsporing en de aanpak van mobiele bendes. Dan pak je ook meer verdachten op.” Zo wordt mobiel banditisme ook tegengegaan met automatische kentekenplaatherkenning. Bij zulke controles werkt de politie nauw samen met onder meer douane en Belastingdienst.