‘We weten eigenlijk niet of het een moslimaanslag was’

De schrijver verwacht dat de Deense Volkspartij zal profiteren van de aanvallen. Hij ziet parallellen tussen Denemarken en Nederland.

Een paar jaar geleden, vertelt de Deense schrijver Morten Brask, was hij van plan een roman te schrijven over terrorisme in Denemarken. „Ik vroeg me af wat er zou gebeuren als hier in Kopenhagen een groep Hells Angels de koran zou verbranden en moslimterroristen vervolgens twintig peuters zouden doodschieten bij een crèche. Mijn uitgever raadde het af. Omdat Denen niet houden van dit onderwerp. Ze leven met hun ogen dicht. Ze was ook bang dat mij iets zou overkomen. Ik heb daarover nagedacht: ik zou niet willen sterven om iets dat ik geschreven heb. Zelfcensuur inderdaad.”

Morten Brask (44) is geobsedeerd door terreur. Zijn personages hebben altijd te lijden onder extreme omstandigheden. Zijn uitgever is gevestigd in het zwaar beveiligde gebouw van de kranten Politiken en Jyllands-Posten, noodzakelijk sinds de publicatie in 2005 van de beruchte Mohammed-cartoons. Brask: „Ik woonde in die tijd in Mozambique. Tot dan reageerden de mensen daar altijd positief als ik zei dat ik Deens was. Maar toen werd ik er plotseling op aangesproken dat ik uit een land kwam waar mensen geen respect hebben voor andere religies.”

De Deense politiek cirkelt volgens Brask rond het thema buitenlanders. Onder invloed van het electorale succes van de Deense Volkspartij die nu in de peilingen de tweede partij van het land is, nemen alle partijen ferme standpunten in over immigratie. En daarbij gaat het eigenlijk alleen om moslims.

„Niemand bedoelt Chinezen of Vietnamezen als er gepraat wordt over buitenlanders. Meestal is de afkeer van moslims gebaseerd op vervelende persoonlijke ervaringen. Mijn zuster, die een zeer links persoon is, haat de islamitische jongens in haar straat die haar uitschelden voor hoer. Zelf ben ik een keer bedreigd door twee van die mannen met een mes. Ik haat die lui. Maar ik houd mezelf voor: het gaat om een paar honderd rotzakjes die de boel in Kopenhagen verzieken voor de rest.”

Brask kent Nederland zeer goed, hij komt er regelmatig en hem zijn de overeenkomsten opgevallen. „Maar Nederland heeft natuurlijk al in 2004 kennisgemaakt met moslimterreur, toen Theo van Gogh werd vermoord.”

Dit jaar mogen de Denen naar de stembus en Brask verwacht dat de Deense Volkspartij zal profiteren van de aanvallen. „Ik sluit niet uit dat ze de grootste partij worden. Wat er daarna gebeurt, is niet helemaal duidelijk. Ik denk niet dat we hier allemaal met de rechterarm gestrekt gaan lopen (en hij imiteert de Hitler-groet). De twee vorige kabinetten, van Anders Fogh Rasmussen, functioneerden met gedoogsteun van de Volkspartij. Een model dat Geert Wilders in 2010 bij jullie heeft overgenomen: de regering steunen, maar er zelf niet in zitten.”

De leider van de Deense Volkspartij, Kristian Thulesen Dahl, heeft de retoriek sterk afgezwakt. Uit zijn mond hebben we nog geen onvertogen woord over buitenlanders gehoord. Misschien dat ze als ze dit keer de verkiezingen winnen, wel willen regeren.”

Sinds het ontstaan van de partij in 1995 zijn de kiezers van de Deense Volkspartij veranderd, volgens Brask. „Aanvankelijk ging het om de kleine man die ontevreden was. Mensen met een winkel of een slecht betaald baantje. Eind jaren negentig zei de toenmalige sociaaldemocratische premier Poul Nyrup Rasmussen nog dat die partij „niet schoon genoeg” was om in de woonkamer te mogen. Maar inmiddels zijn leden van de partij keurige lieden uit de middenklasse. Mensen die in een net huis wonen, die goed verdienen. Met een conservatief levensgevoel. Zeg maar, onze grootvaders en grootmoeders. Maar als het over buitenlanders gaat, dan bemerk je ineens de haat. Ze moeten die zwarten niet, hoor je dan. Mensen durfden vroeger niet te zeggen dat ze de Deense Volkspartij steunden, nu wel.”

De schrijver denkt dat in Denemarken, net als Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en zelfs Duitsland, de vijandigheid ten aanzien van moslims is toegenomen door de beelden van onthoofdingen door de Islamitische Staat in Irak en Syrië. „Die beelden zijn een groteske uitvergroting van alles wat verkeerd is aan de islam.” In Denemarken wordt ervan uitgegaan dat die beelden en ook de aanslagen in Parijs vorige maand de aanslagpleger in Kopenhage tot zijn daad hebben gebracht. „Maar”, zegt Brask, „we weten eigenlijk niet of het wel een moslimaanslag was of het werk van een gewelddadige gek.”

Het nationalisme, denkt Brask, zal in Denemarken net als elders in Europa nog verder toenemen. „De Deense Volkspartij wil gewoon weer de grenzen terug. Weg met Schengen. We hebben hier een mythe: het verhaal van Holger de Deen. Dat is een oude held, een enorme geweldenaar, die volgens de geschiedenis in volle wapenrusting slaapt in een grot of een kelder onder een kasteel. Maar als gevaar van buiten dreigt, zal hij ontwaken en met een verschrikkelijke dreun de indringer verslaan. De Volkspartij gebruikt zijn afbeelding, om een warm gevoel op te roepen. Alsof ze zeggen willen: in elke Deen schuilt een Holger die naar buiten wil.”