Megalomane schoolbesturen

Het ROC Leiden is financieel ten onder gegaan aan de bouw van twee te grote en te dure complexen en dat mogen de (voormalige) bestuursleden van deze regionale mbo-instelling zich aantrekken. Ze krijgen er in de brief die minister Bussemaker (Onderwijs, PvdA) vrijdag naar de Tweede Kamer stuurde, stevig van langs. Het bestuur was bij het maken van de plannen „zeer ambitieus maar onvoldoende deskundig” en bij de uitvoering daarvan „naïef en amateuristisch”. Dat leidde tot een „megalomaan project” – eigenlijk twee: multifunctionele schoolgebouwen bij de stations Leiden Lammenschans en Leiden Centraal.

Op zichzelf praktisch gelegen locaties, maar met een totaal van 80.000 vierkante meter vloeroppervlak meer dan tweemaal te groot. En dus ook veel te duur. Het onderwijs heeft onder deze financiële molensteen geleden. ROC Leiden staat al twee jaar onder verscherpt toezicht van de Inspectie van het Onderwijs.

De minister heeft dus niet gekozen voor het eufemisme om het optreden van het ROC-bestuur te omzwachtelen en terecht. Het roept hooguit de vraag op, op basis van welke verdiensten voorzitter Van Gaal bij zijn pensionering koninklijk is onderscheiden. Van lerend vermogen getuigde al niet zijn uitlating in het Leidsch Dagblad van 15 november jongstleden dat hij de fataal gebleken vastgoeddeal zo weer zou overdoen. Daarbij ook in reprise gedekt door de voormalige voorzitter van de raad van toezicht, oud-wethouder Van Rij.

De conclusie moet zijn dat schoolbestuurders niet noodzakelijkerwijs inzicht hebben in vastgoedontwikkelingen en dat toezicht houden ook een vak is. Ook de rol van de Bank Nederlandse Gemeenten, die de financiering mogelijk maakte, ziet er niet glorieus uit. In het jaarverslag van BNG over 2009 sprak Van Gaal nog van „een prachtig voorbeeld” van publiek-private samenwerking.

Minister Bussemaker trekt de vergelijking met Amarantis, een onderwijsconglomeraat dat door zijn eigen grootheidswaan grote financiële schade opliep. De vraag is nu of ook bij ROC Leiden de vloek van de schaalvergroting heeft toegeslagen, zoals elders in het semipublieke segment van de maatschappij. Uit de gekozen oplossing blijkt dat oordeel niet: ROC Leiden (9.000 leerlingen) wordt overgenomen door het ID College (11.000 scholieren).

Uit het fiasco trekt Bussemaker lessen die nog een vervolg moeten krijgen. Bijvoorbeeld hoe schoolbestuurders juridisch kunnen worden aangesproken op hun handelen. En ze heeft het voornemen om een expertisecentrum op te richten waar scholen hun bouwplannen kunnen laten toetsen door onafhankelijke experts. Klinkt verstandig. Maar ook de kernvraag, de risico’s van de drang naar steeds grotere onderwijsmolochs, verdient een nader antwoord.