Eerste stap in privatisering levert niks op

Minister Dijsselbloem verdient niks aan de verkoop van verze- keraar Reaal aan het Chinese Anbang. Nu moet hij de rest van zijn verzameling nog ver- kopen – liefst zonder verlies.

Illustratie studio NRC

Kort na zijn key note speech werd eregast Jeroen Dijsselbloem ineens op zijn schouders getikt. Drie Chinezen wilden hem graag de hand drukken en grepen hun kans tijdens hun bezoek aan het internationale congres voor toezichthouders op verzekeraars, het IAIS 2014. Dat was eind oktober in het Okura Hotel in Amsterdam.

De drie bleken vertegenwoordigers van het Chinese verzekeringsconcern Anbang uit Beijing. „Ze zeiden van plan te zijn om in Europa te investeren”, zegt minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) nu. „Toen heb ik ze maar verteld wat we allemaal in portefeuille hebben”, vertelt hij, „en dat de verkoopprocedure van Reaal inmiddels was gestart.” De Chinese delegatie knikte beleefd en regelde een vervolgafspraak met ambtenaren op het ministerie.

De officiële aanmeldtermijn was eigenlijk al verstreken. Maar de Chinezen hebben zich er toch nog tussen weten te wurmen. Nu, drie maanden later, heeft Anbang Insurance Group zijn handtekening gezet onder een voorwaardelijk koopcontract om de verzekeringsdochter van SNS Reaal over te nemen, zo maakten het ministerie en SNS Reaal gisteren bekend.

Toch maar geen bod

Het is verrassend dat Reaal (3 miljard euro omzet, 6.000 werknemers) overgaat in Chinese handen. Die ándere staatsverzekeraar, ASR, werd lange tijd gezien als de meest waarschijnlijke nieuwe eigenaar van Reaal. ASR heeft ook een voorlopig bod gedaan – wel netjes binnen de aanmeldtermijn. Maar het bedrijf zag toch „onvoldoende voordelen” tegenover de „specifieke risico’s” van een overname, zo blijkt uit de brief die Dijsselbloem gisteren naar de Tweede Kamer stuurde.

Anbang zag die voordelen kennelijk wel en is bereid tussen de 1,2 en 1,5 miljard euro in Reaal te investeren. Het Chinese bedrijf betaalt de staat 150 miljoen euro voor Reaal. Daarnaast steekt Anbang per saldo 300 miljoen in de herfinanciering van bestaande schulden. En dan investeert Anbang nog tussen de 770 miljoen euro en 1 miljard euro in Reaal om de financiële positie te versterken.

Voor Anbang, op de Chinese verzekeringsmarkt een middenmoter met 30.000 werknemers, is Reaal een mogelijkheid om zijn aanwezigheid in Europa te vergroten. Een jaarverslag is niet te vinden, maar Anbang maakte vorig jaar naar eigen zeggen 5 miljard euro winst. Het bedrijf lijkt veel geld te hebben om te investeren: het kocht onlangs ook al twee Belgische verzekeraars en een controlerend belang in een Zuid-Koreaanse verzekeraar.

Deng Xiaoping

De overname van Reaal is nog niet helemaal rond. Toezichthouder De Nederlandsche Bank moet nog een ‘verklaring van geen bezwaar’ afgeven. Ook de Chinese autoriteiten moeten de overname goedkeuren. Dat laatste moet niet al te veel problemen opleveren: tussen de top van Anbang en de Chinese partijtop bestaan familiaire banden. Topman Wu Xiaohui van Anbang is getrouwd met een kleindochter van Deng Xiaoping, de grote leider in de jaren tachtig.

Het is nog onduidelijk wat Dijsselbloem uiteindelijk precies aan de verkoop van Reaal overhoudt. Maar veel zal het niet zijn. Reaal is onder de boekwaarde verkocht. De „financiële positie” van Reaal is sinds de nationalisatie in 2012 „verslechterd”, legt Dijsselbloem in zijn brief uit. Dat komt onder meer door een tegenvaller van 700 miljoen euro. Dat gat is ontstaan in de jaren negentig, maar kwam pas eind 2013 aan het licht. Dijsselbloem laat onderzoeken of er „verwijtbare fouten” zijn gemaakt.

De uiteindelijke verkoop van het gehele concern SNS Reaal levert naar verwachting een boekwinst op van 52 miljoen – al geldt voor die uitkomst een „hoge onzekerheid”, waarschuwt Dijsselbloem in zijn brief aan de Kamer.

Verzameling verkopen

Met de verkoop van Reaal, ook het moederbedrijf van verzekeraar Zwitserleven, brengt Dijsselbloem de eerste financiële instelling uit zijn verzameling terug naar de markt.

Die verzameling heeft een hoop geld gekost. Sinds de redding van Fortis Bank Nederland in oktober 2008 stak de staat bijna 82 miljard euro in de Nederlandse financiële sector om die overeind te houden. Na de nationalisatie van Fortis (en daarmee automatisch die van de Nederlandse tak van ABN Amro) schoot de staat onder meer ING, Aegon en Leaseplan te hulp. In februari 2013 volgde nog de redding van SNS Reaal, het bank- en verzekeringsconcern uit Utrecht dat in de problemen was geraakt door een immense vastgoedportefeuille.

Volgens een recent verslag van de Algemene Rekenkamer heeft de Nederlandse Staat veel uitstaande steunmaatregelen inmiddels met winst weten af te ronden. Zo zijn alle garanties die de staat afgaf, teruggebracht tot ruim 4 miljard. De garantstellingen zijn nooit ingeroepen, maar leverden de schatkist wel al 1,3 miljard aan vergoedingen op. Op de verkoop van de Amerikaanse hypotheekportefeuille van ING heeft de staat een boekwinst van 1,4 miljard geboekt.

Meer risico

In de overgebleven financiële instellingen heeft de staat nu nog ruim 35 miljard euro zitten. Het is minder waarschijnlijk dat ook dat allemaal terugkomt, laat staan dat er winst op wordt gemaakt. De staatsbanken ABN Amro en SNS Bank moeten namelijk nog verkocht worden – daar zit meer risico.

Als eerste wordt nu de beursgang van ABN Amro verwacht. Dijsselbloem zal uiterlijk dit kwartaal een concreet exitplan bekendmaken. De 22 miljard die de staat in 2008 in de redding van ABN Amro stak, wordt naar verwachting nooit meer terugverdiend. Waarderingen van het huidige ABN Amro lopen uiteen van 12 tot 20 miljard euro.

Daarna moet Dijsselbloem ASR en de overgebleven onderdelen van SNS Reaal, SNS Bank en Propertize, nog kwijt zien te raken. Voor ASR wordt een beursgang of verkoop voorbereid. Met de bank en het vastgoed heeft de staat minder haast – die blijven voorlopig nog eigendom van de minister van Financiën.