Dit is dj-cultuur. Dit is hiphop.

DJ Shadow draait donderdag met Cut Chemist in Amsterdam alleen vinylplaten uit de collectie van hiphop-pionier Afrika Bambaataa. „Hierna worden deze platen opgeborgen naast de stenen tabletten en papyrusrollen.”

Ach ja, de Terugkeer van Vinyl. Iedereen begint erover tegen Josh ‘DJ Shadow’ Davis (42), de dj die zijn debuut Endtroducing… uit 1996 – een mijlpaal in de geschiedenis van instrumentale hiphop, sampling en dj-cultuur – vergezeld liet gaan van de tekst: ‘This album reflects a lifetime of vinyl culture.’

Maar zo hard gaat het niet, zegt DJ Shadow telefonisch vanuit Californië, waar hij woont. „Vinyl is van 100 naar 1 gegaan. Nu zijn mensen trots wanneer de verkoop verdubbelt, maar dan is het nog steeds 2 procent van wat het was. Bij platenlabel Mo’Wax zetten we in de jaren negentig in één week zo’n 40-50.000 exemplaren weg van een 12-inch. Nu zijn we gelukkig als we er 500 verkopen.”

Voor DJ Shadow is vinyl van levensbelang. Hij is een verzamelaar en archivaris van dj-cultuur. Op dit moment toert hij met Cut Chemist de wereld rond met een set waarin de twee dj’s alleen vinylplaten draaien uit de naar schatting ruim 40.000 stuks tellende collectie van Amerikaanse hiphop-pionier Afrika Bambaataa.

Als er ergens geen discussie over is, dan is het over de voortrekkersrol van Afrika Bambaataa in hiphop, dance en dj-cultuur in het algemeen. „Ze noemden hem niet voor niets al ‘master of records’ in de jaren zeventig”, benadrukt DJ Shadow. Hij leerde Bambaataa als puber aan de Amerikaanse westkust kennen via het vinyl. „Waar ik woonde, waren toen nog geen rapmagazines, ik leerde over de cultuur door de teksten te spellen die rappers in hun platenhoezen schreven. Ze bedankten allemaal Afrika Bambaataa. Mensen van wie ik dacht dat het de grondleggers waren, zoals Run DMC, die bedankten hém. Hij was een dj die duidelijk aanbeden werd.” De eerste keer dat hij Bambaataa zag, was ook op een platenhoes. „In een cartoon, met uitzinnige kostuums en zwaarden.”

Van Sex Pistols naar Kraftwerk

De grootste hit van Bambaataa was in 1982 (electro-hoeksteen Planet Rock) maar zijn invloed is niet in hitlijsten te vangen. Het stoort DJ Shadow – zelf pakweg 60.000 vinylplaten in de collectie – „wanneer mensen me vragen of ik de eerste ben die van die obscure platen draait. Wanneer mensen niet snappen dat dit ergens van afstamt. Dat is voor een digger als ik…” Hij maakt zijn zin niet af, maar het zit hem hoog. Een ‘crate digger’ is traditioneel iemand – vaak een dj of producer – die de platenbakken afstruint op zoek naar nieuwe muzikale juweeltjes.

De platencollectie van Afrika Bambaataa is een heilige graal voor hiphopcultuur en voor dj- en remixcultuur in het algemeen. Wat Shadow met zijn sets wil laten zien, is hoe „open minded” oer-dj Afrika Bambaataa veertig jaar geleden was. „Zijn collectie ging van soca naar dancehall, van Sex Pistols naar Kraftwerk, van Sly & The Family Stone naar disco, spoken word en klassieke muziek. Het was een tijd van enorme creativiteit, waarin alles kon, en juist door die open benadering kon hiphop groeien. Dat is een context die veel mensen inmiddels vergeten zijn.”

De dj’s draaien dan ook niet „negentig minuten lang raphits” tijdens hun eerbetoon aan Afrika Bambaataa, maar een scala aan stijlen die Bambaataa in zijn vroege hiphopsets verwerkte. „Soca en dub waren in de jaren zeventig bijvoorbeeld ook erg belangrijk in New York. We willen laten zien hoe ver hij zijn tijd vooruit was als dj. Hij experimenteerde steeds met nieuwe manieren om een ritme in stukjes te breken, en nieuwe geluiden. Zijn ontwikkeling stond nooit stil.”

Cut Chemist en DJ Shadow kregen in totaal 20 uur verspreid over vier dagen om in de collectie van Afrika Bambaataa te spitten, die inmiddels is overgedragen aan de bibliotheek van Cornell University in New York. „De platen stonden nog in Queens, klaar om naar de universiteit verscheept te worden”, vertelt DJ Shadow. „We moesten snel en grondig zijn. Ik heb 15 minuten voor een doos vol Motown-platen gestaan en er uiteindelijk één of twee exemplaren uitgehaald. De vraag was steeds: is dit een plaat die cruciaal is voor zijn verhaal?”

Tijdens de shows in Amerika toonde DJ Shadow een vinylplaat waar een flink stuk van was afgebroken en legde die vol eerbied op zijn draaitafel. Zijn liefde voor het fysieke exemplaar is groot. Hij had het specifieke vinyl niet nodig om de muziek te kunnen draaien, maar kan zich de avond niet anders voorstellen. „Dit zijn belangrijke objecten. Deze exemplaren vormen het epicentrum van onze cultuur en hebben de wereld veranderd. Het idee was de platen nog een laatste tour te gunnen. Hierna worden ze in de universiteitskluis opgeborgen naast de stenen tabletten en papyrusrollen.” Hij is niet bang op tour het heilige vinyl te beschadigen, zegt hij. „Dit is dj-cultuur. Dit is hiphop. Deze objecten leven zolang we ze gebruiken.”

Inmiddels verzamelt ook crate digger DJ Shadow zijn muziek op andere wijze dan vroeger. Niet meer uren met zijn neus in het stof, maar online. En hij draait sets waar geen vinyl meer aan te pas komt. „Als dj volg ik de muziek, niet het medium.”

Een avond als deze is een eerbetoon aan zijn wortels. En aan de muziekdrager waar hij na al die jaren wel nog het sterkst een zwak voor heeft. „Sinds de industriële revolutie is bijna alle belangrijke muziek op vinyl vastgelegd. Dj-cultuur is een direct gevolg van het medium vinyl.” Vinyl is weliswaar niet ‘terug’, DJ Shadow is allang blij dat het nog bestáát. „Ik heb een voorkeur voor een fysiek, permanent object. Op internet kan iemand elk moment een knop omdraaien. Dan zijn alle data weg.”