Dat mannelijke zelfbeeld moet dringend bijgesteld

Het stoere beeld van mannelijkheid ontmoet steeds meer weerstand, ook bij mannen. Emancipatie is onontkoombaar, meent Jos van der Schot.

Het is wonderlijk gesteld met de emancipatie. Vrijwel iedereen juicht vrouwenemancipatie toe, maar als dit gevolgen heeft voor mannen gaat de rem erop. Dat is het droevige beeld dat opstijgt uit NRC’s bijlage Opinie&Debat van afgelopen weekend. Maar, mannen, er is geen weg terug. Mannenemancipatie is onontkoombaar en, gelukkig, meer dan een pijnlijk verlies.

Na het verschijnen van de Emancipatiemonitor 2014 van het Sociaal en Cultureel Planbureau richtten media en vrouwenorganisaties hun blik als vanouds op de bewegingen van vrouwen op de arbeidsmarkt en op de goede onderwijsprestaties van de meiden. Dat mannen nu al de eerste klappen van de crisis ervaren, stond hooguit in een bijzin vermeld. Daar kwam met de opiniestukken in Opinie&Debat een einde aan. Demograaf Jan Latten voorspelt in zijn bijdrage ‘Mannen krijgen nu de klappen’ dat de gewijzigde verhoudingen op de arbeidsmarkt niet zullen overwaaien. Met name mannen met een lage opleiding wacht sociaal isolement.

Mannen missen het benodigde incasseringsvermogen bij tegenslag, meent VU-onderzoeker Ad Kerkhof. Hij reageerde in deze krant (9 dec.) op CBS-cijfers die tonen dat de crisis tot een stevige stijging van het aantal zelfdodingen heeft geleid, met name onder mannen: „Vrouwen staan over het algemeen sterker in het leven (…)”. Met blijvende krapte op de arbeidsmarkt en vrouwen die zich niet meer van de werkplek laten jagen, is het tijd voor een noodplan voor het mannelijke zelfbeeld, een serieuze reflectie op de definitie van mannelijkheid. Wat maakt iemand tot een man?

De antwoorden in Opinie&Debat stemmen somber. Maarten Huygen zingt een lofzang op waaghalzen en Andreas Kinneging beperkt mannelijkheid tot „je niet laten intimideren, (...) niet laf zijn maar moed tonen, mentale kracht, (...) doorzettingsvermogen, onverzettelijkheid, etcetera”. Dit beperkte beeld van mannelijkheid doet mannen te kort en biedt geen oplossing voor de persoonlijke en maatschappelijke problemen die hiermee verbonden zijn.

Vrouwen hebben hun speelveld verruimd en betraden de mannenwereld. Mannen beperkten zich tot de strijd op hun eigen territorium. Er zit voor mannen niets anders op dan zelf alternatieven te ontwikkelen voor hun klassieke rol van kostwinner. Een aantal mannen kiest er nu al voor om meer tijd aan de zorg van hun kinderen te besteden. De papadag kan de eerste stap zijn in de richting van volwaardig vaderschap en meer gelijkwaardige relaties. De spagaat die prille vaders voelen, verdient dan wel serieuze aandacht. Veel mannen voelen zich als zorgzame vader onwennig. De zorgrol past niet bij het beeld dat jongens altijd is ingeprent en het gedrag dat ze geacht zijn te vertonen. Kinneging en Huygen en de titel van de bijlage – Wordt de man een mislukte vrouw? – versterken deze tegenstelling tussen man en zorgende vader.

Het stoere beeld van mannelijkheid ontmoet steeds meer weerstand, ook bij mannen. Het internationale MenEngage Network ziet de mannencodering als belemmering voor de ontwikkelingsmogelijkheden van jongens en mannen. In hun ogen draait mannelijkheid om het aangaan van respectvolle en gelijkwaardige relaties, bestrijden van geweld, de kracht om kwetsbaar te zijn en hulp te vragen, gedeelde besluitvorming en macht. In ons land heeft minister Bussemaker mannenorganisatie eMANcipator gevraagd in kaart te brengen hoe mannen geholpen kunnen worden nieuwe invulling te geven aan hun rol in de samenleving. Uitbreiding van het speelveld naar het tot nu toe door vrouwen gedomineerde domein biedt mannen de kans al hun talenten tot ontplooiing te brengen en meer mens te worden. Emancipatie in de ware zin van het woord.

De winst voor mannen zit onder andere op het gebied van gezondheid en geweld. Het vermijden van riskante activiteiten (waaghalzerij) en eerder hulp zoeken bij ziekte of problemen. Wat geweld betreft snijdt het mes aan twee kanten. Mannen zijn vaker slachtoffer van mishandeling, bedreiging en moord en ze zijn veel vaker dader. Geweld is een mannending. Het maakt deel uit van het achterhaalde beeld van mannelijkheid. Het speelt een rol in het tonen van schijnbare onkwetsbaarheid en het verwerven van status.

De aandacht voor vrouwen in het emancipatiedebat komt voort uit de gedachte dat emancipatie er is voor de minder bedeelden. Mannen zullen niet ontkomen aan inleveren van privileges – werk, inkomen, macht – en aan vrouwen ruimte geven. Maar door hun nu nog verborgen en onderdrukte talenten te ontwikkelen, staat ze een rijker leven te wachten.