Strafblad voor wie homo was

In een open brief vragen bekende Britten de regering gratie te verlenen aan 49.000 veroordeelden.

Als zondag The Imitation Game de Oscar zou winnen voor de beste film is niet alleen de eer van Alan Turing weer verder hersteld. De Britse wiskundige leverde een grote bijdrage aan het ontcijferen van Duitse versleutelde berichten tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar werd in 1952 veroordeeld wegens homoseksualiteit. Hij pleegde zelfmoord; twee jaar geleden kreeg hij postuum eerherstel. In het kielzog van de aandacht voor Turings leven is er nu kans dat ook anderen die zijn veroordeeld onder dezelfde wet gratie kunnen krijgen.

„Als hij eerherstel kreeg, zouden ook al die andere mannen wier naam tijdens hun leven werd geruïneerd, maar die nog altijd familie hebben, dat ook moeten krijgen”, zei acteur Stephen Fry bij een voorstelling van de film. Die oproep mondde uit in een open brief aan de Britse regering, medeondertekend door Benedict Cumberbatch, die in de film Turing speelt, en Turings nicht:

„De excuses en de gratie voor Alan Turing worden verwelkomd, maar gaan voorbij aan meer dan 49.000 mannen die onder dezelfde wet zijn veroordeeld, van wie velen zich van het leven beroofden. Naar schatting 15.000 van hen zijn nog in leven. [...] We roepen de regering op tot een debat over de mogelijkheid tot een algemeen pardon voor al deze mannen, in leven of niet.”

De veroordelingen wegens homoseksualiteit zijn echter niet zo historisch als misschien gedacht. In 1967 werd seks tussen partners van gelijk geslacht weliswaar legaal in Engeland en Wales, maar alleen als beiden ouder dan 21 jaar waren én als de seks achter gesloten deuren plaatsvond. Pas in 1994 werd dat 18 jaar, in 2001 ten slotte 16 jaar. ‘Flagrante obsceniteit’, seks met meerdere partners, en anale seks werden pas in 2004 legaal.

„Het hoogste aantal veroordelingen had plaats in de jaren tachtig”, vertelt de bekende homorechtenactivist Peter Tatchell. Het was de regering van Margaret Thatcher die, zo zegt hij, „een succesvolle moraliteitscampagne voerde”. „Die draaide om victoriaanse waarden. Ze viel het recht homo te zijn aan. En tel daarbij de paniek over hiv en aids op, wat toen nog vaak de ‘homoplaag’ werd genoemd.”

Seks, zoenen en „iedere tedere aanraking” in het openbaar was toen nog strafbaar. Dat viel onder ‘flagrante obsceniteit’. En al die veroordelingen zijn in strafdossiers vastgelegd.

Verkrachters en kindermisbruikers

Sterker nog, vertelt Tatchell, toen er in 1997 een database van zedendelinquenten kwam, bevatte die aanvankelijk alle namen van mannen die wegens homoseksuele activiteiten waren veroordeeld. Dat werd aangepast, maar in het register staan nog wel de mannen met een strafblad wegens seks met een minderjarige, ook al was dat met wederzijds goedvinden en al is de leeftijdsgrens sindsdien verlaagd. Ook de minderjarigen zijn opgenomen. „Op één hoop met verkrachters en kindermisbruikers”, zegt Tatchell.

De politiedossiers zijn niet precies genoeg, maar Tatchell schat dat het om „50.000 tot 100.000 mannen” gaat. „Velen kregen hoge boetes, raakten hun baan kwijt, hun huis, al dan niet weggejaagd door de buren, en werden depressief.”

De gevolgen zijn nog altijd merkbaar, weten ze bij Galop, een organisatie die homoseksuelen juridisch bijstaat. „Werkgevers kunnen een antecedentencontrole doen als je bijvoorbeeld leraar bent, of in de gezondheidszorg werkt of vrijwilliger wilt worden. Het strafblad komt dan naar boven”, vertelt Peter Kelley. Maar zonder details, en daardoor „klinkt het al snel alsof iemand een pedofiel is”. „Terwijl zeker in de jaren tachtig veel arrestaties werden uitgelokt door undercoveragenten.”

Bij Galop merken ze dat door de aandacht voor het kindermisbruik door wijlen BBC-presentator Jimmy Savile en andere bekende Britten, door de geruchten over een pedofielennetwerk in de politiek, en door loverboyzaken, „er een bepaalde sfeer is ontstaan”. „Men is erg gevoelig, paranoïde bijna.”

„Gisteren nog belde een man die als minderjarige seks had met zijn vriendje in een auto, met wederzijds goedvinden. Dertig jaar later wordt hij daarmee geconfronteerd door het schoolbestuur van de school waar hij al jaren zonder problemen werkt. Een collega helpt iemand die werd nagetrokken door zijn werkgever, waarop de politie zijn huis bestormde en zijn computer in beslag nam.”

Niemand wil met de media praten. De enige die dat ooit deed, John Crawford, voelt zich nu te oud om opnieuw media-aandacht te verdragen. De 75-jarige gepensioneerde butler wilde vrijwilligerswerk doen in een gevangenis en zag toevallig wat er verscheen toen zijn naam werd ingetikt bij het Criminal Record Bureau: „1959, twee veroordelingen wegens sodomie.” Opeens werd hem veel duidelijk, vertelde hij in 2010 aan The Independent: „Ik besefte dat ik zo veel banen was kwijtgeraakt door dat strafblad. Eentje op het landgoed van [krantenmagnaat Randolph William] Hearst in de VS: ze vroegen me te komen en zeiden dat ze een ticket zouden sturen, maar ik hoorde nooit meer wat.”

Historische onrechtvaardigheid

Dankzij Crawford kunnen sinds 2012 degenen die werden veroordeeld voor wat nu seks met een meerderjarige zou zijn – en dus legaal – vragen om opschoning van hun strafblad. Maar de procedure is ingewikkeld.

Liefst zien Tatchell en Kelley daarom dat álle mannen die veroordeeld zijn voor seks met een instemmende partner ouder dan 16 jaar excuses krijgen aangeboden, niet alleen diegenen die onder dezelfde wet als Turing werden veroordeeld. Tatchell is een van de ondertekenaars van de brief met verzoek tot een algemeen pardon, en is blij met de aandacht. Hij zegt echter: „Ik had graag de bewoording anders gezien. Nu zijn veroordelingen na 1967 een beetje een voetnoot.” Peter Kelley: „Het is geen historische onrechtvaardigheid, het is voor velen de werkelijkheid.”