SM met 3 of 5 V’s

ILLUSTRATIE OLIVIA ETTEMA

SM begint salonfähig worden. Als 100.000 vrouwen naar de première van Fifty Shades of Grey gaan, een film waarin SM een grote rol speelt, dan kun je moeilijk tot een andere conclusie komen. Het ging om een zogenoemde Ladies’ Night, en een van de organisatoren sprak van Harry-Potterachtige toestanden. Lees: de bioscopen werden bestormd.

In een reportage in deze krant las ik dat SM de lading niet goed dekt. Een correctere aanduiding is BDSM: bondage en dominantie in combinatie met sadomasochisme. Binnen BDSM blijken nog verschillende gradaties te bestaan, plus diverse spelregels. Taalkundig gezien is het interessant om te zien dat men daarvoor allerlei afkortingen gebruikt. Liefhebbers van BDSM kunnen bijvoorbeeld kiezen voor varianten als TPE (‘Total Power Exchange’) en spelregels als 3V’s (Veilig, Verantwoord en Vrijwillig) en R5V (Respect, Vertrouwen, Veiligheid, Verantwoordelijkheid, Voorzichtigheid en Vrijwilligheid).

Je vraagt je af óf en hoe dergelijke afkortingen in de praktijk worden gebruikt. En of het bijvoorbeeld ook mogelijk is om vier V’s af te spreken („Ach, weet je, laat Verantwoordelijkheid maar zitten”).

In het woord sadomasochisme (SM) komen twee historische figuren samen. De eerste, de Franse markies De Sade (1740-1814), is algemeen bekend. De tweede, de Oostenrijkse schrijver Leopold von Sacher-Masoch (1836-1895), is nagenoeg vergeten.

Het woord masochisme is bedacht door de Duitse psychiater Richard von Krafft-Ebing. Toen hij dit woord in 1886 introduceerde in Psychopathia Sexualis, de zielsziekten van het geslachtsleven, schreef hij in een voetnoot: „Zo genoemd naar de schrijver Sacher-Masoch, op grond van het feit, dat diens romans en novellen de eerste beschrijving van deze perversiteit inhouden, die mij tot onderzoekingen op haar gebied stimuleerden.”

In de meeste bronnen, onder meer in Wikipedia, staat dat Richard von Krafft-Ebing tevens de bedenker is van het woord sadisme. Maar als Krafft-Ebing in hetzelfde boek uit 1886 sadisme voor het eerst gebruikt, schrijft hij in een voetnoot: „Zo genoemd naar de beruchte markies de Sade, wiens obscene romans van wellust en wreedheid overvloeien. In de Franse literatuur heeft de uitdrukking ‘Sadisme’ ter aanduiding van deze perverse toestand burgerrecht verkregen.” Kortom, in het Frans bestond sadisme toen al. We weten ook sinds wanneer: 1834.

Het woord sadomasochisme is in 1913 bedacht door de Weense psychoanalyticus en zenuwarts Isidor Sadger, een collega van Freud. Aanvankelijk werd het begrip ruim opgevat. Zo schreef L.H. Levie in 1948 in Sexuologie, handleiding voor artsen : „Op de grens van normaal en sadomasochisme staat het metatrope huwelijk van kleine, graciel gebouwde mannen met grote, zware vrouwen die hun meerdere zijn in spierkracht en geestelijke eigenschappen. Ook een latente homosexualiteit kan een dergelijke partnerkeuze bevorderen. Een dergelijk huwelijk kan eveneens gelukkig zijn.”

Leopold von Sacher-Masoch, die in 1870 was doorgebroken met een boek getiteld Venus im Pelz, was woedend dat Krafft-Ebing hem had vernoemd in het woord masochisme, maar hij sloeg toen al jaren munt uit zijn reputatie als pornograaf. Zelfs zijn briefpapier had hij aangepast: er stond een tekeningetje op van een gevulde dame met rijzweep, naakt onder een achteloos bijeengehouden bontmantel.