Nog even beuken, ondanks bestand

Gisteren ging in Oost-Oekraïne een staakt-het-vuren in. Het is redelijk rustig, behalve in het omsingelde Debaltseve.

Oekraïense militairen aan het front bij Debaltseve. Foto Volodymyr Shuvayev / AFP

De wapenstilstand in het oosten van Oekraïne begon gisteren met een misverstand. Om twaalf uur precies stopten de mannen van de Volksweer in Gorlivka met vuren op de stellingen van het Oekraïense leger. Maar de Oekraïners gingen nog een uurtje door, vertelt de plaatsvervangend commandant van de pro-Russische milities in de stad.

Na de opstand tegen de regering in Kiev besloot de separatistische Volksrepubliek Donetsk de Moskouse tijd in te voeren en ging de klok een uur vooruit. „Bij ons was het middernacht”, zegt commandant Igor. „Maar bij hen was het nog elf uur. Ze gingen dus door met beuken. Waarschijnlijk hadden ze nog munitie over en wilden ze die er nog doorheen jagen.”

In de laatste uren voor het bestand probeerden de strijdende partijen in Oekraïne elkaar nog zoveel mogelijk schade toe te brengen en werden er over en weer zware beschietingen uitgevoerd. Opstandelingen schoten op de zuidelijke havenstad Marioepol. De rebellen legden ook een spervuur over duizenden Oekraïense soldaten die zijn ingesloten in de zogeheten ‘ketel’ bij de plaats Debaltseve.

Het Oekraïense leger schoot met zware artillerie op bevolkingscentra langs frontlijn. In Donetsk kwamen daarbij burgers om het leven.

In Gorlivka, enkele tientallen kilometers ten noordoosten van Donetsk, is de lokale bevolking bezig met het opnemen van de schade van het bombardement van zaterdag.

In Gorlivka moeten ze er nog aan wennen dat de wapens zwijgen. „Wat een stilte!”, zegt commandant Igor. „We kunnen onze oren niet geloven!” De stad is van drie kanten ingesloten door de Oekraïense troepen: met mortieren, zware houwitsers en ook raketwerpers. Gorlivka ligt bovendien op een steenworp afstand van Debaltseve, een knooppunt van wegen en spoorlijnen tussen Donetsk en Loegansk. Afgelopen maanden hebben Oekraïense troepen Debaltseve hardnekkig verdedigd.

Vorige week maandag bezetten pro-Russische eenheden de enige uitvalsweg naar het noorden. Sindsdien zitten duizenden Oekraïense soldaten in Debaltseve in de val.

Debaltseve vormt een bedreiging voor het broze bestand. Volgens de afspraken die in Minsk zijn gemaakt moeten beide partijen hun zware wapens terugtrekken.

Voor de omsingelde Oekraïense militairen bij Debaltseve kan dat alleen in noordelijke richting, langs de stellingen van de separatisten. Maar meteen nadat hij het bevel tot het staakt-het-vuren had ondertekend, liet de leider Aleksandr Zachartsjenko van Volksrepubliek Donetsk weten dat elke poging van de Oekraïners om zich uit de omsingeling bij Debaltseve te bevrijden, zou worden beantwoord met geweld.

Zondag was daar nog niets van te merken. „Wij hebben een duidelijk bevel gekregen en wij schieten niet”, zegt commandant Igor. Volgens hem waren er in de loop van de nacht af en toe schoten te horen. „Wij hebben niet gevuurd. Het kan zijn dat de Oekraïners op zichzelf hebben geschoten. Er hing een dichte mist vannacht.”

In de loop van zondag lijkt de situatie rond Debaltseve echter langzaam te escaleren en komen er meldingen dat de wapenstilstand wordt geschonden. Om half twee Moskouse tijd (half een Oekraïense tijd) horen de mannen van de Volksweer vier explosies. OVSE-waarnemers die de wapenstilstand moeten controleren, krijgen van de rebellen geen toegang tot het gebied. Ook journalisten, die richting Debaltseve willen rijden, worden tegengehouden.

Aan het einde van zondagochtend ziet commandant Igor het nog positief in. „Ik denk dat er een colonne gevormd gaat worden en dat de Oekraïners zullen kunnen vertrekken, levend en wel.” Hij lacht. „Er bestaat een spreekwoord: een slechte vrede is nog altijd beter dan oorlog.”