Klein, maar symbolisch doelwit

Dat een aanslag is gepleegd, verrast de Denen niet. „Maar richten we ons niet op de verkeerde verdachten?”

Twee mannen troosten elkaar zondag na de aanslag op een synagoge in Kopenhagen. Foto Rumle Skafte / AP

De Deense hoofdstad lijkt verdoofd door de aanslagen afgelopen weekeinde waarbij twee doden en vijf gewonden vielen. In de grote hal van het centraal station van Kopenhagen stonden gisteren aan het begin van de avond groepen mensen met ongeloof te kijken naar het grote beeldscherm waar een continue nieuwsuitzending gewijd was aan de moorddadige actie van de 22-jarige Deen die zelf gisterochtend door de politie werd gedood. Politiemensen lopen nog rond met machinegeweren. Europese regeringschefs hebben Denemarken van hun solidariteit verzekerd. Vanochtend maakte de politie bekend dat gistermiddag twee personen zijn aangehouden op verdenking van medeplichtigheid omdat zij de wapens zouden hebben geleverd.

Deense oppositiepolitici zijn onmiddellijk begonnen de sociaal-democratische premier Helle Thorning-Schmidt als verantwoordelijke aan te wijzen. Zij zou te weinig oog hebben voor beveiliging. De premier riep gisteren haar landgenoten op door te gaan met het normale leven.

„Het is een verkiezingsjaar”, zegt Mette Mayli Albaek van Jyllands Posten: „Politici begonnen elkaar al de schuld te geven op zaterdagavond, terwijl de terrorist nog vrij rondliep.” Haar krant schrijft vandaag in een commentaar „terreur is uitgegroeid tot de afzichtelijke metgezel van de vrije open samenleving”.

Internationaal bestaat het gevoel dat de aanslagen zaterdag op een bijeenkomst over de vrijheid van meningsuiting, en zondagnacht op de synagoge van Kopenhagen, geïnspireerd waren door de terreuraanslagen in Parijs op Charlie Hebdo en een koosjere supermarkt.

Albaek waarschuwt voor te snel getrokken parallellen. „De Deense politiek debatteert al een jaar over het gevaar van teruggekeerde Syriëgangers. Nu blijkt de dader een jongeman die hier is geboren en nooit is weggeweest.” Dat is volgens de journalist angstaanjagender. „Hoe kwam hij ertoe? Richten autoriteiten zich niet op de verkeerde verdachten?”

Deense veiligheidsexperts signaleren in het dagblad Politiken de nieuwe trend dat terroristen zich richten op kleine maar symbolische doelwitten. Een trend waartegen de samenleving moeilijk te beveiligen is.

De Zweedse terrorismeonderzoeker Magnus Ranstorp zegt in een telefoongesprek ook dat nog niet helder is of het in Kopenhagen gaat om islamitische terreur. „Het is een gemengd beeld. De verdachte kwam net uit de gevangenis na het neersteken van iemand in de trein. Misschien is hij in detentie geradicaliseerd. Maar dat is niet zeker.” Ranstorp meent dat de politie zeker fouten heeft gemaakt. „Er was geen beveiliging buiten het café en voor de synagoge stonden slechts twee politiemensen. Denemarken is niet gewend aan terreur.” Maar de politie heeft ook erger voorkomen, vindt hij. Als de dader binnen had kunnen komen zouden veel meer doden zijn gevallen.

Volgens de Deense schrijver Morten Brask verwachtten de Denen dit op een zekere dag. „Maar we hebben met onze ogen dicht geleefd”. Brask, die vlakbij het aangevallen café Krudttønden (Kruitvat) woont, zag de politie en soldaten in camouflagepakken. „Ik dacht: nu gebeurt het. Dit is de dag dat de terreur toeslaat.” Denen zijn volgens Brask in het algemeen gematigd in hun opvattingen, ongeacht hun achtergrond. „Maar ik ben bang dat deze aanslagen de lont in het kruitvat zijn. Ik verwacht dat dit islamkritische partijen in de kaart speelt bij de verkiezingen.”