Joden moeten zich in heel Europa kunnen thuis voelen

Midden in het vrije, liberale en ontwikkelde Europa is het gevaarlijk om bepaalde cartoons te tekenen of een debat bij te wonen over ‘kunst, godslastering en de vrijheid van meningsuiting’. Midden in het vrije, liberale en ontwikkelde Europa is het gevaarlijk om Jood te zijn en daarvoor uit te komen.

Na Parijs vorige maand, is nu ook Kopenhagen getroffen door een dubbele aanslag: op de vrijheid van meningsuiting en op de godsdienstvrijheid. En het is méér dan de vrijheid van godsdienst die, ook letterlijk, onder vuur ligt. Alle Joden, godsdienstig of niet, hebben reden zich bedreigd te voelen door fanatici met machinegeweren. Dat is de onacceptabele werkelijkheid in het Europa van 2015.

Antisemitisme is een lichte slaper, wordt wel gezegd: er is weinig voor nodig om het te wekken. Al jaren is duidelijk dat het antisemitisme op veel plaatsen in Europa hoogstens sluimerde, om zo nu en dan klaarwakker te worden en toe te slaan: altijd venijnig en gevaarlijk, soms dodelijk. Dit weekeinde in Denemarken, eerder op de kosjere supermarkt in Frankrijk en het Joods museum in België, een volgende keer wellicht in Nederland.

De Deense premier Helle Thorning-Schmidt zei gisteren dat haar land alles zal doen om de Joodse gemeenschap te beschermen. Dat is belangrijk, maar niet genoeg – niet in Denemarken, niet in Frankrijk en evenmin in Nederland en de rest van Europa. Want niet alleen de veiligheid van de Joodse gemeenschap staat in al die landen op het spel, maar ook de geloofwaardigheid van onze open en tolerante samenlevingen.

De Israëlische premier Netanyahu mag Europese Joden oproepen massaal naar Israël te emigreren, maar zijn Franse ambtgenoot Manuel Valls sloeg vorige maand de spijker op zijn kop toen hij zei dat Frankrijk zonder Joden Frankrijk niet meer is. Hetzelfde geldt voor heel Europa. Het gaat er niet alleen om de Joodse gemeenschap te beschermen, het gaat erom onze héle gemeenschap te beschermen, en daar maken Joden onlosmakelijk deel van uit. Joden moeten dus niet alleen beschermd worden, er moet alles aan gedaan worden om te zorgen dat zij zich thuis kunnen blijven voelen in het huidige Europa.

Ook de vrijheid van meningsuiting is een van de kernwaarden van onze beschaving. En de vrijheid om te spotten, provoceren en beledigen hoort daarbij. Na de aanslag op de redactie van het tijdschrift Charlie Hebdo hebben miljoenen dat nog eens massaal en in alle toonaarden benadrukt. Het is belangrijk dat te blijven doen, steeds opnieuw – na een aanslag zoals zaterdag op de bijeenkomst met cartoonist Lars Vilks, maar ook op dagen dat er geen bloed vloeit.