In Griekenland zijn nu de banken de dupe

De Grieken gaan weer massaal naar de bank. In februari is nu al minimaal drie miljard euro opgenomen, terwijl de Griekse banken niet meer kunnen lenen bij de ECB. Vanavond is er een Europese top over een aangepast reddingplan.

Gisteren demonstreerden betogers in Londen voor de nieuwe linkse regering in Griekenland en een nieuw financieel akkoord met Europa. Foto Lefteris Pitarakis/AP

Wie het er hardop over heeft verpest de hoopvolle sfeer. Maar menige Griek geeft toe de afgelopen dagen stilletjes wat extra contanten te hebben opgenomen. Gewoon voor het geval dat, net als in maart 2013 in Cyprus, de banken gesloten blijven en de pinautomaten op zwart gaan.

Een bankrun mag het niet heten. Er zijn geen rijen bij bankautomaten. Toch verdwenen, sinds in december duidelijk werd dat er vervroegde verkiezingen aankwamen, miljarden euro’s extra van Griekse spaarrekeningen. In december 4 miljard meer dan normaal. In januari tot aan de verkiezingen 11 miljard. Volgens dagblad Kathimerini is in februari tot nu toe minimaal drie miljard euro van de banken gehaald.

Het grote geld is al weggesluisd

Een ‘bank marathon’ verzon een creatieve Griekse analist van een bank in Londen. Het grote geld is al veel eerder in de crisis naar het buitenland gesluisd. Wat nu wegsijpelt zijn spaarcenten van particulieren die niet opeens zonder contanten willen zitten als kapitaalbeperkingen worden ingesteld, legde hij persbureau Bloomberg uit.

De meeste ogen zijn gericht op de Griekse politici die Europa door crossen voor topoverleg na topoverleg, met als voorlopig hoogtepunt de vergadering van Europese ministers van Financiën vanavond in Brussel.

Economen proberen intussen de stemming te peilen bij de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt. Want binnen de trojka van IMF, eurolanden en ECB is dat de instelling die het Griekenland op korte termijn het moeilijkst kan maken, door de geldtoevoer naar de Griekse banken te stoppen, wat in de praktijk vrijwel gelijk zou staan aan een doodvonnis voor die financiële instellingen.

Een voorproefje daarvan kwam op 4 februari al, toen het ECB-bestuur besloot met ingang van 11 februari geen Griekse staatsobligaties meer als onderpand te accepteren.

Griekse banken die aan de vraag van hun klanten naar contant geld willen blijven voldoen, kunnen daardoor sinds afgelopen week al niet meer rechtstreeks bij de ECB terecht. Ze moeten zich wenden tot het noodloket bij hun eigen centrale bank. Die heeft van de ECB toestemming gekregen Emergency Liquidity Assistance (ELA) te verlenen. Dat betekent dat de centrale bank de banken geld leent op basis van onderpand dat normaal niet zou voldoen en in ruil daarvoor ook tegen een hoger tarief.

Een indicatie voor hoe moeilijk de Griekse banken het hebben is dat de gouverneur van de Griekse centrale bank de ECB afgelopen week gelijk al toestemming voor meer ELA vroeg. Na een inderhaast belegd telefonisch overleg donderdagavond verhoogde de ECB het ELA-plafond met vijf miljard euro naar 65 miljard. Dat zal de ECB niet oneindig blijven doen, want het duurdere krediet tegen zwakker onderpand verzwakt de banken, waar de ECB toezichthouder op is.

Ook zonder de hoge uitstroom van deposito’s worstelen de vier grote Griekse banken. Tussen de dertig en veertig procent van de leningen in Griekenland aan particulieren en bedrijven wordt niet of niet op tijd afgelost.

Het is opvallend moeilijk Griekse bankiers aan het praten te krijgen. De politieke en financiële onzekerheid maakt dat ieder interview een dag later achterhaald kan zijn. „Ik ontwijk de media”, sms’t een ex-bankier in reactie op een interviewverzoek.

De politieke veranderingen zorgen voor extra onzekerheid. Syriza, de linkse partij die nu aan de macht is, gelooft in een sterke overheid. Bankiers vrezen dat de politieke invloed op hun beleid toeneemt. Het is opvallend dat kort na de verkiezingen een aantal topmanagers van grote banken onverwacht hun vertrek aankondigde. Dat geldt onder meer voor Giorgos Zanias en Alexandros Tourkolias van de National Bank of Greece (NBG).

Het huis wordt weer heilig

Een zwaar politiek thema in Griekenland dat het bankmanagement raakt, is het recht van banken om mensen die hun hypotheek niet betalen, uit hun huis te zetten en de woning te veilen. Gedurende de crisis gold daar lang een moratorium op. Inmiddels mag het mondjesmaat, zolang het niet om de eerste woning gaat.

Syriza heeft in het verkiezingsprogramma beloofd dat recht opnieuw te beperken. Het motto daarbij is net als in de discussies over het aflossen van de Griekse staatsschuld, ‘van een kale kip kun je niet plukken’. Dat is goed nieuws voor mensen met schulden. Maar de schuldeiser, in dit geval de bank, heeft dan het nakijken.