EU faalt bij drama’s op zee

Nieuwe drama’s aan Europa’s zuidgrens. Waarschijnlijk honderden vluchtelingen zijn er dit jaar al verdronken in zee. Ook verloren vorige week 22 doorweekte vluchtelingen het leven aan boord van een schip van de Italiaanse kustwacht. De Noord-Afrikaanse vluchtelingen stierven door de kou. In de open lucht, op het dek zonder beschutting. Terwijl deze groep makkelijk gered had kunnen worden.

Het Italiaanse schip was niet goed uitgerust en met opzet op ruime afstand gestationeerd. Daardoor was het uren onderweg om bij een stilgevallen sloep onder de Libische kust te komen met 106 vluchtelingen aan boord. Van hen waren er bij aankomst al zeven dood door onderkoeling. Anderen haalden het Italiaanse eilandje Lampedusa levend. Dit jaar redde de kustwacht ook duizenden vluchtelingen wel uit zee, afgelopen weekend alleen al zo’n 2.700.

De doden zijn een direct en voorzienbaar gevolg van het staken van operatie Mare Nostrum, vorig najaar. Sindsdien blijft de Italiaanse kustwacht in beginsel in eigen wateren. Mare Nostrum was met negen miljoen euro per maand te duur voor Italië, dat zich in de steek gelaten voelde (en voelt) door Europa.

De rampen laten zien dat het Europese alternatief niet toereikend is. ‘Operatie Triton’ is immers niet bedoeld voor search and rescue, maar beperkt zich tot patrouilles met vliegtuigen en kleinere rubberboten, vlak onder de eigen kust. Het EU-initiatief is bedoeld als extra grensbewaking. Redding wordt bij voorkeur overgelaten aan toevallig passerende schepen of aan incidentele reddingsacties vanuit Europese havens. Actieve reddingsoperaties zoals Mare Nostrum waren bij de Europese migratieministers ongewenst. Staatssecretaris Teeven (VVD) karakteriseerde het als een taxidienst voor vluchtelingen. Het risico van de levensgevaarlijke overtocht moest wat de EU betreft vooral bij de vluchtelingen zelf blijven.

Dat is in ieder geval gelukt, kunnen we constateren. Met als wrang effect dat het sterven nu ook aan dek van Europese schepen plaatsvindt en niet meer alleen in zee. De humanitaire ramp is er zichtbaarder, zwaarder en gruwelijker door geworden.

Is dat wat we willen? Onze schepen op afstand stationeren, vaartijden heen en weer verlengen, zodat redding langer duurt in plaats van korter? Is dat in overeenstemming met normen van beschaving en fatsoen? Strookt dat met Europese mensenrechten als het recht op leven, het recht op veiligheid en andere universele beginselen? Nee. De doden tonen het failliet van Triton aan.

Aan deze ramp is de EU medeschuldig. De Europese Unie moet op zee weer daar actief worden waar mensen de zwaarste risico’s lopen en de behoefte aan snelle redding het grootst is.