Een strafblad voor wie homo was

In Groot-Brittannië werden 49.000 mannen veroordeeld wegens homoseksualiteit. In een open brief vragen bekende Britten de regering nu om gratie te verlenen. Het succes van de film The Imitation Game helpt mee.

De Britse wiskundige Alan Turing, hier gespeeld door acteur Benedict Cumberbatch, werd in 1952 veroordeeld wegens sodomie. Twee jaar later pleegde hij zelfmoord. Foto Jack English/AP

Als eind deze maand The Imitation Game een Oscar wint voor de beste film, is niet alleen de eer van Alan Turing weer verder hersteld. Ook andere Britse homoseksuelen, die zijn veroordeeld onder dezelfde wet als hij, kunnen gratie krijgen.

De film The Imitation Game gaat over Alan Turing, de Britse wiskundige die een grote bijdrage leverde aan het ontcijferen van Duitse versleutelde berichten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Turing werd in 1952 veroordeeld wegens homoseksualiteit. Hij pleegde zelfmoord; twee jaar geleden kreeg hij postuum eerherstel.

„Als Turing eerherstel kreeg, dan zouden ook al die andere mannen wiens namen tijdens hun leven werden geruïneerd, maar die nog altijd familie hebben, dat moeten krijgen”, zei acteur Stephen Fry bij een vertoning van de film. Zijn oproep mondde uit in een open brief aan de Britse regering, mede ondertekend door Turings nicht en Benedict Cumberbatch, die Turing in de film speelt:

„De excuses en de gratie voor Alan Turing worden verwelkomd, maar vergeten meer dan 49.000 mannen die onder dezelfde wet zijn veroordeeld, van wie velen zich het leven benamen. Naar schatting 15.000 van hen zijn nog in leven. [...] We roepen de regering op een debat te beginnen over de mogelijkheid tot een algemeen pardon voor al deze mannen, in leven of niet.”

De veroordelingen wegens homoseksualiteit zijn echter niet zo historisch als misschien gedacht. In 1967 werd seks tussen partners van het gelijke geslacht weliswaar legaal in Engeland en Wales, maar alleen als beiden ouder dan 21 jaar waren én als het achter gesloten deuren plaatsvond. Pas in 1994 werd dat 18 jaar, in 2000 16 jaar. ‘Flagrante obsceniteit’, seks met meerdere partners, en anale seks werden pas in 2004 legaal.

„Het hoogste aantal veroordelingen vond plaats in de jaren tachtig”, vertelt de bekende homorechtenactivist Peter Thatchell. Het was de regering van Margaret Thatcher die, zo zegt hij, „een succesvolle moraliteitscampagne voerde”. „Die campagne draaide om Victoriaanse waarden. Ze viel het recht homo te zijn aan. En tel daarbij de paniek over hiv en aids op, die toen nog vaak de ‘homoplaag’ werd genoemd.” Seks, zoenen en „iedere tedere aanraking” die in het openbaar plaatsvond, was toen strafbaar. De veroordelingen zijn in strafdossiers vastgelegd.

Op één hoop met kindermisbruikers

Sterker nog, vertelt Thatchell, toen in 1997 een database van zedendelinquenten werd opgericht, bevatte die oorspronkelijk alle namen van mannen die wegens homoseksuele activiteiten waren veroordeeld. Dat werd aangepast, maar het register bevat nog wel de namen van mannen met een strafblad wegens seks met een minderjarige, al was dat met wederzijds goedvinden en is de leeftijdsgrens sindsdien verlaagd. Ook de minderjarigen zijn opgenomen. „Op één hoop met verkrachters en kindermisbruikers”, zegt Thatchell.

De politiedossiers zijn niet precies genoeg, maar Thatchell schat dat het om „50.000 tot 100.000 mannen” gaat. „Velen kregen hoge boetes, verloren hun baan, hun huis, al dan niet weggejaagd door de buren, en werden depressief.”

De gevolgen zijn nog altijd merkbaar, weten ze bij Galop, een organisatie die homoseksuelen juridisch bijstaat. „Werkgevers kunnen een antecedentencontrole doen als je bijvoorbeeld leraar bent, of in de gezondheidszorg werkt of vrijwilliger wilt worden. Het strafblad komt dan naar boven”, vertelt Galop-medewerker Peter Kelley. Maar zonder details, en daardoor klinkt het volgens hem al snel alsof iemand een pedofiel is. „Terwijl zeker in de jaren tachtig veel arrestaties uitgelokt werden door undercoveragenten.”

Bij Galop merken ze dat door de aandacht voor het kindermisbruik door wijlen BBC-presentator Jimmy Savile en andere bekende Britten, door de geruchten over een pedofielennetwerk in de politiek, en door loverboy-zaken, „er een bepaalde sfeer is ontstaan”. Kelley: „Men is erg gevoelig, paranoïde bijna. Gisteren nog belde een man die toen hij minderjarig was seks had met zijn vriendje in een auto, met wederzijds goedvinden. Dertig jaar later wordt hij daarmee geconfronteerd door het schoolbestuur van de school waar hij al jaren zonder problemen werkt.”

Niemand wil met de media praten. De enige die dat ooit deed, John Crawford, voelt zich nu te oud om opnieuw media-aandacht te verdragen. De 75-jarige gepensioneerde butler, wilde vrijwilligerswerk doen in een gevangenis en zag toevallig wat er verscheen toen zijn naam werd ingetikt bij het Criminal Record Bureau: „1959, twee veroordelingen wegens sodomie.” Opeens werd hem veel duidelijk, vertelde hij in 2010 aan The Independent: „Ik besefte dat ik zo veel banen was kwijtgeraakt door dat strafblad. Eentje op het landgoed van [krantenmagnaat Randolph William] Hearst in de VS: ze vroegen me te komen en zeiden dat ze een ticket zouden sturen, maar ik hoorde nooit meer wat.”

Ingewikkelde procedure

Hij is de reden dat sinds 2012 degenen die werden veroordeeld voor wat nu seks met een meerderjarige zou zijn en dus legaal, bij het ministerie van Binnenlandse Zaken kunnen vragen om opschoning van hun strafblad. Maar het is een ingewikkelde procedure.

Liefst zien Thatchell en Kelley daarom dat álle mannen die zijn veroordeeld wegens seks met een instemmende partner ouder dan 16 jaar excuses krijgen, niet alleen diegenen die onder dezelfde wet als Turing werden veroordeeld. Thatchell is een van de ondertekenaars van de brief met verzoek tot een algemeen pardon, en verwelkomt de aandacht. Hij zegt echter: „Ik had graag de bewoording anders gezien. Nu zijn veroordelingen na 1967 een beetje een voetnoot.” Peter Kelley: „Het is geen historische onrechtvaardigheid, het is voor velen de werkelijkheid.”