‘Al voor Columbus stond er een moskee op Cuba’

Dat zei de Turkse president Erdogan

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Voor sommigen zal het misschien een schok zijn, maar het was niet Columbus die Amerika ontdekte. Amerika is ontdekt door moslims, en al in 1178, lang voordat de beroemde ontdekkingsreiziger uit Genua er in 1492 terechtkwam. Dat beweert Recep Tayyip Erdogan althans, de president van Turkije.

Erdogan deed de uitspraak november vorig jaar tijdens een bijeenkomst voor moslimgeestelijken uit Latijns-Amerika. Bij zijn bezoek aan Havana vorige week stelde hij de Cubaanse president Raul Castro voor om een moskee te bouwen. Erdogan zei dat „Columbus al memoreerde aan het bestaan van een moskee op een heuvel langs de Cubaanse kust”. Onder meer de Volkskrant maakte hier melding van.

Zag Columbus echt een moskee? We zoeken het uit.

Waar is het op gebaseerd?

Erdogan baseert zich waarschijnlijk op een opstel van Dr. Youssef Mroueh (Pre-Columbian Muslims in the Americas) dat op islamitische websites circuleert. De auteur lijkt niet verbonden aan een universiteit of andere wetenschappelijke instelling. Het artikel, van nog geen 2.000 woorden, wordt niet aangehaald in serieuze wetenschappelijke publicaties. Mroueh schreef het voor een Amerikaanse moslimorganisatie in 1996. Dat daarmee het duizendjarig (!) verblijf vierde.

En, klopt het?

Dit schrijft Mroueh: „Columbus gaf in zijn geschriften toe dat hij op maandag 21 oktober 1492 [...] een moskee zag op de top van een prachtige berg.”

Hier gaat het op meerdere punten mis. Het citaat komt van de monnik Bartolomé de las Casas die in de derde persoon over Columbus schreef in zijn geschiedenis van de veroveringen in de Nieuwe Wereld. Verder klopt de datering niet – het moet om 29 oktober zijn gegaan. Maar het belangrijkste is nog wel dat er helemaal niet wordt gesproken van een moskee op een berg. Het is de vorm van de berg zelf die met een moskee wordt vergeleken. Beeldspraak dus.

De vergelijking met een moskee is niet vreemd. Toen Columbus naar Amerika voer (hij hoopte Azië te bereiken), was de Reconquista – de herovering van het Iberisch schiereiland – maar net voltooid. In 1492 viel met Granada het laatste islamitische bolwerk. Het spreekt voor zich dat Columbus vertrouwd was met islamitische architectuur.

Maar een moskee in Cuba? Zijn daar archeologische aanwijzingen voor, of andere tekenen waaruit blijkt dat het eiland door moslims werd bewoond? Nee. Sterker nog: er was geen hoge bebouwing op het eiland toen Columbus er neerstreek, zegt Arij Ouweneel, hoofddocent aan het CEDLA (Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika) in Amsterdam.

Toch is de verovering van Amerika vaak met de islam in verband gebracht. En daar waren de Spanjaarden zelf verantwoordelijk voor, volgens Ouweneel. „Latere conquistadores [veroveraars] in Amerika hadden het voortdurend over moskeeën als ze Azteekse tempels en piramiden bedoelden”, zegt hij. „Ook schreven ze over een stad als Cholula in Mexico dat deze leek op Córdoba of Granada. Dat had een politiek doel: de conquistadores zochten instemming voor hun veroveringen en door de Indianen als Moren neer te zetten, stimuleerden ze het vijandsbeeld.”

Dus ‘de moslims’ waren er niet eerder dan Columbus? Al ontbreekt bewijs, uit te sluiten valt het natuurlijk niet. En als het wel zo is, moeten ze nog afrekenen met de Vikingen. Dat die zich in de vroege elfde eeuw kortstondig vestigden in Newfoundland, daarvoor is wél archeologisch bewijs. Ruim voordat in 1178 volgens Erdogan de moslims kwamen.

Conclusie

Columbus heeft naar alle waarschijnlijkheid geen moskee gezien op Cuba. Op het eiland was nog geen hoge bebouwing. Wel zou hij een berg met een moskee hebben vergeleken. We beoordelen de bewering van Erdogan als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt