Wat een stilte. We kunnen onze oren bijna niet geloven

Zaterdag om 23.00 uur Nederlandse tijd ging in Oost-Oekraïne een staakt-het-vuren in. Het lijkt stand te houden.
Foto: NRC / Konstantin Salomatin 

De wapenstilstand in het oosten van Oekraïne begon vannacht met een misverstand. Om twaalf uur precies stopten de mannen van de Volksweer in Gorlivka met vuren op de stellingen van het Oekraïense leger. Maar de Oekraïners, zo vertelt de plaatsvervangend commandant van de stad, gingen nog even een uurtje door.

Na de opstand tegen de regering in Kiev besloot de Volksrepubliek Donetsk de Moskouse tijd in te voeren en ging de klok een uur vooruit. „Bij ons was het middernacht”, vertelt commandant Igor (bijnaam ‘Berkoet’). „Maar bij hen was het nog elf uur. Ze gingen dus door met beuken. Waarschijnlijk hadden ze nog munitie over en wilden ze er die nog even doorheen jagen.”

In de laatste uren voor het bestand probeerden de strijdende partijen in Oekraïne elkaar gisteravond nog zoveel mogelijk schade toe te brengen en werden er over en weer zware beschietingen uitgevoerd. Opstandelingen schoten op de zuidelijke stad Marioepol, en legden een spervuur over de duizenden Oekraïense soldaten die zijn ingesloten in de zogeheten pocket bij de plaats Debaltseve. Het Oekraïense leger schoot met zware artillerie op bevolkingscentra langs frontlijn. In Donetsk kwamen daarbij verschillende burgers om het leven.

In Gorlivka, enkele tientallen kilometers ten noordoosten van Donetsk, is de lokale bevolking deze morgen bezig met het opnemen van de schade van het bombardement van gisteravond. Overal in de stad zijn de inslagen zichtbaar.

Strategisch knooppunt

In Gorlivka moeten ze er nog aan wennen dat de wapens zwijgen. „Wat een stilte!”, zegt commandant Igor. „We kunnen onze oren niet geloven!” De stad is van drie kanten ingesloten door het Oe-kraïense troepen, met mortieren, zware houwitsers en raketwerpers. Gorlivka ligt bovendien op een steenworp afstand van Debaltseve, een strategisch knooppunt van wegen en spoorlijnen tussen Donetsk en Loegansk. In de afgelopen maanden hebben Oekraïense troepen Debaltseve hardnekkig verdedigd, terwijl pro-Russische strijders steeds verder oprukten langs de flanken. Afgelopen maandag bezetten pro-Russische eenheden de enige uitvalsweg naar het noorden. Sindsdien zitten er duizenden Oekraïense soldaten in de val.

De omsingelde soldaten in Debaltseve vormen een directe bedreiging voor het broze bestand. Volgens de afspraken die in Minsk zijn gemaakt moeten beide partijen hun zware wapens terugtrekken. Voor de omsingelde Oekraïense militairen bij Debaltseve kan dat alleen in noordelijke richting, langs de stellingen van de separatisten. Maar meteen nadat hij het bevel tot het staakt-het-vuren had ondertekend, liet de leider van Volksrepubliek Donetsk Aleksandr Zachartsjenko dreigend weten dat elke poging van het Oekraïense leger om zich uit de omsingeling bij Debaltseve te bevrijden, zou worden beantwoord met geweld.

Vanochtend was daar nog niets van te merken. „Wij hebben een duidelijk bevel gekregen en wij schieten dus niet”, zegt commandant Igor.

Volgens hem waren er in de loop van de nacht af en toe schoten te horen. „Nee, wij hebben niet gevuurd. Het kan zijn dat de Oekraïners op zichzelf hebben geschoten. Er hing een dichte mist vannacht.” In de loop van de dag lijkt de situatie rond Debaltseve echter langzaam te escaleren en komen er meldingen dat de wapenstilstand wordt geschonden. Om half twee (Moskouse tijd) horen de mannen van de Volksweer vier explosies. OVSE-waarnemers, die de wapenstilstand moeten controleren, krijgen van de rebellen geen toegang tot het gebied. Ook journalisten die richting Debaltseve willen rijden worden tegengehouden.

Aan het einde van de ochtend ziet commandant Igor het nog positief in. „Ik denk dat er een colonne gevormd gaat worden en dat de Oekraïners zullen kunnen vertrekken, levend en wel.” Hij lacht. „Er bestaat een spreekwoord: een slechte vrede is nog altijd beter dan oorlog.”