Zalmplakjes en andere nuttige subsidies

De Algemene Rekenkamer zoekt een nieuwe voorzitter. Ik zou zeggen: allemaal solliciteren want het is een van de nuttigste plekken die onze democratie kent. De Rekenkamer voert onvermoeibaar campagne voor een zaak waaraan politici, bestuurders, ambtenaren, journalisten en burgers weinig aandacht besteden: het meten van de effectiviteit van overheidsbeleid. In mijn woorden: het nut.

Deze week publiceerde de Rekenkamer weer een schitterend rapport: over het nut van door de Europese Unie gesubsidieerde (en door Nederlandse instellingen aangevraagde) projecten. Die subsidies worden vaak door de Nederlandse overheid toegekend. Ter lering (en wat uw columnist betreft ook ter vermaak) onderzocht de Rekenkamer zes projecten. Ik som ze even op.

Project 1: Regiobranding Zuid-Limburg. Doel: veranderen van het imago van Zuid-Limburg van ‘leuk om te verblijven’ in een regio met „sterke investerings- en carrièrekansen en hoge kwaliteit van leven”. EU-subsidie: 1,3 miljoen euro.

Project 2: Alfabetisering van immigranten in Groningen. Doel: bevorderen integratie. EU-subsidie: 300.000 euro.

Project 3: Bouw sporthal Alkemade-West. Doel: verbeteren van de sociale cohesie. EU-subsidie: 520.000 euro.

Project 4: Leerwerkbanen in de regio IJssel-Vecht. Doel: terugdringen van de jeugdwerkloosheid. EU-subsidie: 100.000 euro (aanvankelijke vraag: meer dan een miljoen).

Project 5: Noordoost-Friesland. Doel: de leefbaarheid van het platteland vergroten. EU-subsidie: 3,85 miljoen euro.

Project 6: Zalmplakjes voor sandwich en toast. Doel: „een nieuwe methode voor de bereiding van zalmplakjes met gelijke vorm en diameter” door bedrijf Foppen Paling en Zalm uit Harderwijk. EU-subsidie: 260.000 euro.

Over het nut van dit soort projecten en subsidies kunnen u en ik een paar dagen vilein filosoferen, maar zo onwelwillend is de Rekenkamer niet. De Rekenkamer vraagt zich slechts af of het nut van het project een onderdeel was van de besluitvorming toen de subsidie werd toegekend. Het antwoord: nauwelijks. Evenzo vraagt de Rekenkamer zich af of het nut van het project na afronding gemeten is. Het antwoord: nee.

Zelfs bij het project – de alfabetisering van immigranten in Groningen – dat helder en duidelijk een positief effect wist te meten, was ons ministerie van sociale zaken dat de subsidie toekende niet geïnteresseerd in de resultaten. „Er geldt een inspanningsverplichting, geen resultaatverplichting,” noteert de Rekenkamer droogjes. Projecten worden als succes beschouwd als ze iets produceren: zoveel internationale bijeenkomsten, zoveel uitgedeelde vouchers, zoveel communicatieplannen. Maar interesse in de effecten – vonden jongeren een baan? – is er niet. Zo zonde. Als je toch loopt te strooien met geld, kan je er beter van leren.

Kleine, dodelijke noot van de Rekenkamer: de helft van de projecten was ook zonder de subsidie gerealiseerd.

Als u denkt dat dit soort subsidies uitzonderlijk zijn, dan wil ik u aanraden de website www.europaomdehoek.nl te bezoeken. Bedoeld om ons burgers blij te maken over ál die heerlijke projecten die we danken aan de EU. Maar met bovenstaande kennis een website om hopeloos van te worden. Zeker als je weet dat de verantwoording van de brave Nederlandse overheid over de besteding van EU-geld heilig is vergeleken bij de rest van Europa. De Europese Rekenkamer geeft niet voor niets al 13 jaar geen positief oordeel over de rechtmatigheid van alle EU-uitgaven.

Oh, en wat de zalmplakjes betreft. Dat project was een groot succes. Althans voor de plakjes die precies passen op een toastje. Voor sandwichplakjes bleek geen interesse. Ik zeg: leve Europa.