Om de hoek van de toekomst

Twee dagen geleden heeft de wereld een diepe zucht van verlichting geslaakt. We krijgen geen oorlog! De wereldleiders hebben hun verstand gebruikt. Weliswaar wat laat. Die vertraging heeft in de Oekraïne aan op z’n minst vijfduizend mensen het leven gekost, er zijn geweldige verwoestingen aangericht, maar soms moet je voor de wereldvrede iets meer over hebben.

Deze keer was het meer dan duidelijk dat het niet op een koopje zou gaan. De behoedzaam-verstandige Merkel, de ondefinieerbare Hollande, op een afstand de aarzelende, machtige Obama, en vooral de raadselachtige Poetin zijn het op het nippertje eens geworden. We kunnen ons weer aan onze dagelijkse besognes wijden.

Niet te vroeg juichen. Dit stukje wordt geschreven door iemand die voor de vorige oorlog iedere week met zijn vader in Rotterdam naar de Cineac ging, toen een nieuwsbioscoop. Daar heb ik de Spaanse Burgeroorlog gevolgd, bij bombardementen steden als zwarte fonteinen in de lucht zien vliegen. Dan kwam de oorlog in Abessinië, de witgejurkte krijgers van de negus, Haile Selassie, die rennend voor de tanks van Mussolini vluchtten. En ten slotte kregen we een tekenfilm, meestal met Popeye the Sailor.

De oorlog sloop naderbij. Op 12 maart 1938 werd Oostenrijk bij Duitsland gevoegd, de Anschluss. En daarna kregen we de crisis over Sudetenland, deel van Tsjechoslowakije. Konrad Henlein, leider van de Sudetenduitsers wilde Heim ins Reich. Hitler was het met hem eens. Er kwam een conferentie in München, met de Franse minister Daladier, de Britse premier Chamberlain en Hitler. Resultaat: Sudetenland met 2,8 miljoen inwoners werd ingelijfd bij het Reich. „Peace for our time”, zei Chamberlain. Op het vliegveld in Londen stond een grote menigte hem op te wachten. Hij dacht dat hij gelyncht zou worden, maar hij werd gehuldigd.

H et toegeven aan onredelijke eisen van de tegenstander om de lieve vrede te bewaren wordt sindsdien appeasement genoemd. Chamberlain heeft de taal verrijkt.

Op 1 september 1939 vielen de Duitse troepen Polen binnen, twee dagen later verklaarden de geallieerden de oorlog. Na een lange inleiding was de grote verwoesting definitief begonnen. Vijf jaar later voltooid. Hadden de wereldleiders dat gewild? Natuurlijk niet. Ze zijn altijd bezield van het goede, de vrijheid, de welvaart. Dat hebben we toen van dag tot dag kunnen volgen, op de radio. Op 14 mei 1940 zat ik samen met mijn vader en moeder in de kelder van ons huis, toen tachtig meter verder de eerste bom viel. De stad is afgebrand. Hadden de wereldleiders van toen dat gewild? Natuurlijk niet. Ze wilden alleen maar het beste voor iedereen. Zijn ze deze week daarin geslaagd? Over vijf jaar spreken we elkaar nader.