Mijn belang is toch het belang van Druten?

In de uiterwaarden bij Druten, tussen de Maas en de Waal, wil miljonair Frans van Haren zijn betonfabriek uitbreiden. Regels die het water moeten beschermen, zitten dwars.

Traag trekken rivierschepen voorbij over de Waal. Alleen de boomtoppen in de uiterwaarden steken boven het hoge water uit. Hier vlakbij, in de zogenoemde badkuip tussen Maas en Waal bij Nijmegen, ligt Druten. Het is een gemeente met ongeveer 18.000 inwoners en vele kerkdorpen. Uitgerekend deze gemeente heeft minister Schultz (Infrastructuur en Milieu, VVD) gevraagd waterwetgeving voor Druten te versoepelen. Zodat Drutens grootste ondernemer zijn bedrijf in de uiterwaarden kan uitbreiden. En als dat in Druten mag, dan ook in de rest van Nederland.

Het Drutens verzoek valt op in deze tijd van smeltende ijskappen en grootscheepse plannen voor dijkverhogingen. Te meer daar de gemeente flink werd getroffen bij de overstromingen in de jaren negentig. Werknemers van het bedrijf dat nu wil uitbreiden, moesten toen overhaast met bootjes van het bedrijfsterrein in de uiterwaarden worden geëvacueerd. Er kwam strengere waterwetgeving in Nederland, die herhaling moest voorkomen.

Waarom wil een dorp dat watersnood heeft gekend bouwen in de uiterwaarden?

Beeldend kunstenaar Egbert Philips woont in een koetshuis aan de dijk in Drutens buurgemeente Boven-Leeuwen. Vlakbij de uiterwaarden waar het om gaat. Hij wijst op de relatie tussen wethouder Michel Lepoutre van Druten en de ondernemer die wil uitbreiden. „Dat zijn vriendjes. Die schijnen samen met een bedrijf in de Oekraïne veel geld te hebben verdiend.”

Al acht jaar strijdt Philips met een aantal omwonenden tegen de illegale praktijken van de ondernemer in de uiterwaarden. „We zeiden de wethouder dat waterveiligheid daar voor economie gaat. Maar er wordt niet gehandhaafd. En nu trekken bedrijf en gemeente weer samen op in hun verzoek aan de minister.”

Bolderhof

Lang was Druten bekend van Huize Boldershof van de zusterorde Filles de Sagresse. Hier brachten Nederlanders hun gehandicapte familieleden onder. Pas in 1974 ontsloot de Prins Willem-Alexanderbrug het land van Maas en Waal. Maar de tolbrug werd minder gebruikt dan verwacht. Pas nadat de tol in 1996 was afgeschaft, werd het voor ondernemers wat aantrekkelijker zich er te vestigen.

Druten heeft met zijn geschiedenis van armoede en afzondering geleerd zichzelf te redden. Nog altijd staan de Drutenaren bekend als eigengereid, zegt bestuurskundige Marcel Boogers, gespecialiseerd in regionale overheden. Dat bezorgde de provincie Gelderland hoofdbrekers bij de regio-indeling. „Druten hoort nergens bij. Ze werken minder intensief samen met andere gemeenten in de regio.”

Tegen het blad Binnenlands Bestuur zei wethouder Michel Lepoutre in maart vorig jaar na de derde verkiezingsoverwinning op rij van zijn partij Dorpslijst Druten: „Het ministerie van Binnenlandse Zaken heb ik nog nooit van binnen gezien. Geen enkele behoefte aan en ook niet nodig.”

Bij die verkiezingen werden de laatste landelijke politieke partijen uit de raad gevaagd. Vijf dorpslijsten – die van Druten, Horssen, Deest, Afferden en Puiflijk/Druten-Zuid – vormen nu samen met Seniorenpartij Druten en Welzijn Druten een coalitie. Akkoord ’94, de enige lokale partij die nog banden onderhoudt met landelijke partijen (PvdA en GroenLinks) werd de enige oppositiepartij. De coalitie heeft nu 15 zetels, de oppositie 2.

Zo’n verdeling heeft weinig meer te maken met democratie, vindt Scott van den Broek van CDA Druten, dat zijn twee zetels bij de verkiezingen verloor. „Ze hadden eigenlijk net zo goed met zijn allen in de coalitie kunnen gaan zitten.” Hij volgt de raadsvergadering nu vanaf de publieke tribune. Raadsleden complimenteren wethouders en ambtenaren veelvuldig. Op een kritische vraag van de oppositie antwoordde raadslid Cornelissen van de coalitie eens: „Wij hebben die discussie net binnenskamers gevoerd.” Van den Broek: „Alles is van tevoren voorgekauwd.”

De partij Dorpslijst Druten van Michel Lepoutre is al geruime tijd de grootste. Hijzelf is aan zijn derde wethoudersperiode bezig. Fractieleider Dini Uitdehaag van oppositiepartij Akkoord ’94: „Hij gaat als wethouder financiën over de centen. En dat doet hij goed.”

In de vorige eeuw stond Druten als gevolg van langdurige financiële tekorten nog onder curatele van het rijk. Maar mede door Lepoutres inspanningen kwam de gemeentelijke begroting op orde. En doordat ondernemer Frans van Haren zijn miljoenenbedrijf Excluton helemaal naar Druten verplaatste, bloeide de bedrijvigheid in de gemeente op, daalde de werkloosheid en waren de plaatselijke voetbal- en hockeyvereniging een sponsor rijker.

Betonfabriek

Frans van Haren is de rijkste man van Druten. Hij staat op nummer 156 in de Quote 500, met een geschat vermogen van 170 miljoen euro. Hij is het die in de uiterwaarden wil uitbreiden met zijn betonfabriek Excluton. Hij bezit een huis aan de Waal met vijf garageboxen en een illegaal zwembad.

Eind jaren negentig waren Lepoutre en Van Haren zakenpartners. Lepoutre wilde een boekenclub – een soort ECI – in het oosten van Oekraïne opzetten. Van Haren, toen zijn buurman: „Lepoutre had een paar miljoen nodig. Ik werd één van zijn financiers.”

Van Haren vertelt het om van het eeuwige gespeculeer af te zijn, zegt hij. Hij zit zenuwachtig in zijn directeurskamer in het containerachtige kantoor op zijn bedrijfsterrein. Zijn secretaresse heeft peperkoek bij de koffie geserveerd. Zijn adviseur, voorheen ambtenaar bij de gemeente Druten, Frank Harbers luistert mee. Van Haren wil niet vertellen hoeveel hij investeerde en hoeveel hij uiteindelijk aan zijn investering verdiende.

Lepoutre is, later in een ander gesprek, toeschietelijker; hij schat het aandeel van Van Haren in de financiering op „vier a vijf ton.” Beiden bevestigen dat het bedrijf, de Family Leisure Club, miljoenen opleverde toen het in 2003 werd verkocht aan één van Europa’s grootste uitgeverijen: het Duitse Bertelsmann. Drie jaar later werd Lepoutre wethouder in Druten.

Nee, benadrukt Van Haren, hun succesvolle samenwerking heeft niet geleid tot belangenverstrengeling. „Het is zo Hollands om dat te denken. Als er één vent is die belangenverstrengeling niet okay vindt, is het Lepoutre wel. Hij is daar heel zuiver in.” Adviseur Harbers vult aan dat alle stukken over planvorming verder publiek zijn. En dat Lepoutre natuurlijk ook gewoon verantwoording moet afleggen aan de raad.

In het stadhuis, midden in het dorp, vertelt Lepoutre: „Ik werd een paar jaar na de deal wethouder. Hoewel ik niet verplicht was hierover aan de burgemeester te vertellen, heb ik dat toch gedaan. Ik ben een open boek.”

Lepoutre roemt de burgemeester, Lucien van Riswijk (CDA), als het om integriteit gaat. „Die zit er bovenop.” Van Riswijk en zijn gezin wonen voor 1.167 euro per maand in een onlangs opgeknapt monumentaal pand dat is gefinancierd door Van Haren en nu eigendom is van diens ex-vrouw. Lepoutre legt uit: „We hebben voor dat pand gekozen omdat het leeg stond en monumentale waarde heeft. En qua vergoedingen is alles keurig afgestemd met de fiscus.”

Motorcross

Het is gewoon hoe dat gaat in een dorp als Druten. Dorpsgenoten kennen elkaar. Samen komen ze voor de dorpsbelangen op. „Ik ben al jaren niet bij Van Haren privé over de vloer geweest.” Als er al iets is dat hen bindt, dan is het hun irritatie over de „erg ingewikkelde en soms onderlinge tegenstrijdige wet- en regelgeving in Nederland”, zegt Lepoutre. „Die frustreert de ondernemingszin die ons land juist nu nodig heeft.”

In het verleden, zegt ondernemer Van Haren op zijn beurt, is hij wel eens slordig geweest bij het aanvragen van vergunningen. Maar daarbij moet je je realiseren dat de uiterwaarden altijd de achterkanten van de dorpen zijn geweest, vindt hij. Vrijstaten waar motorcrosswedstrijden werden gehouden en afval werd gedumpt. Pas na de overstromingen in de jaren negentig, zijn overheden strenger gaan handhaven.

Van Haren werd gek van al die instanties die hij toestemming moest vragen. Soms ging hij maar gewoon bouwen en dacht hij: de vergunningen komen later wel. „Als we Rijkswaterstaat iets vroegen, zeiden ze altijd nee. Nou, als je kind altijd nee zegt, vraag je toch ook niks meer?”

De afgelopen jaren heeft hij zijn fabrieken in Appeltern en Waalwijk gesloten en al zijn activiteiten in Druten geconcentreerd. De uitbreiding die hij nu wil, is noodzakelijk voor het voortbestaan van Excluton, benadrukt Van Haren. Als hij niet mag uitbreiden, stopt hij er mee. „En als ik stop, stopt dit bedrijf te bestaan. En dan verliezen zeker 500 mensen hun baan, onder wie mijn 180 werknemers.”

Hij is er van overtuigd dat heel Druten bij dat idee huivert. Iedereen in Druten is net zo blij dat Lepoutre en Van Haren de gemeente uit het moeras van de armoede hebben getrokken. Dini Uitdehaag van de enige oppositiepartij in de raad zegt: „Wij zijn tegen uitbreiding van de industrie in de uiterwaarden. Maar het is in het geval van Excluton heel lastig kiezen tussen principes of werkgelegenheid.”

Van Haren hoopt dat publiciteit hem zal helpen te krijgen wat hij wil: toestemming van de minister om uit te breiden. Wat hij vraagt, brengt het waterpeil geenszins in gevaar, betoogt hij. Omwonenden die anders beweren, spreken onzin. Adviseur Harbers haalt tal van kaarten tevoorschijn die Van Harens stelling ondersteunen.

Maar het waterpeil is niet de enige zorg van de omwonenden, vertelt beeldend kunstenaar Egbert Philips in zijn koetshuis aan de dijk. „Sinds Excluton zijn aanvoerroute in 1996 heeft verlegd, denderen vrachtwagens langs onze huizen. We hebben de gemeente Druten gevraagd bij Excluton te handhaven. Maar het wetteloze gedrag in onze uiterwaarden gaat ongegeneerd door. Wat de rechter ook zegt. Voor Lepoutre telt alleen zijn eigen oordeel.”

In 2011 zette dagblad De Gelderlander de misstanden op het bedrijventerrein van Excluton op een rij. Landbouwgronden werden gebruikt voor het stallen van vrachtwagens en de opslag van stenen. Een dertigtal illegale bouwwerken op het enorme bedrijventerrein van Van Haren werd op luchtfoto’s aangeduid. Onder andere weegbruggen, het privézwembad en de garageboxen, sleufsilo’s, een laad- en losplaats aan de Waal.

Een aantal van die bouwwerken werd in de jaren die volgden met terugwerkende kracht gelegaliseerd. Een nieuw bestemmingsplan moest ook het overige legaliseren. Net als de uitbreiding op landbouwgronden die Van Haren wenst. Maar beeldend kunstenaar Philips en andere omwonenden staken daar een stokje voor. Ze gingen in beroep bij de Raad van State. De hoogste bestuursrechter gaf de omwonenden april vorig jaar gelijk. Het nieuwe bestemmingsplan botste met de rijksregels voor de uiterwaarden en werd geschrapt. Philips: „Waterveiligheid gaat in die regels voor economie. Alleen als Van Haren extra ruimte maakt voor de rivier kan hij zijn plannen doorzetten.”

Van Haren en de gemeente Druten gaven zich niet gewonnen. Van Haren nodigde vorige zomer regiogenoot en VVD-Kamerlid Remco Dijkstra uit. Die stelde vervolgens met een collega schriftelijke Kamervragen aan de minister over de regels waar Van Haren last van had. De gemeente Druten stuurde de minister een verzoek om ontheffing van de regels te krijgen.

Eind vorig jaar wees de minister het verzoek voorlopig af. In haar brief van 16 december schreef Schultz van Haegen: „Dit belang van bedrijfsuitbreiding weegt echter niet op tegen het nationale belang van het behoud van de beschikbare afvoer- en bergingscapaciteit van de grote rivieren en het tegengaan van ontwikkelingen die de mogelijkheden tot rivierverruiming door verbreding en verlaging belemmeren.” De gemeente mocht nog wel pogen de minister met een zienswijze van gedachten te doen veranderen, liet ze verder weten.

Op 8 januari heeft het college van B en W van Druten besloten dat inderdaad te doen. Net als Excluton. Exclutons adviseur Harbers: „Daarin wijzen wij de minister op een rekenregel. Als je die toepast, blijkt dat het bestemmingsplan niet leidt tot opstuwing.” Beide partijen zeggen het volste vertrouwen te hebben de minister alsnog op andere gedachten te kunnen brengen.

In de tussentijd handhaaft de gemeente de regels in de uiterwaarden bij Excluton niet. Ondanks het oordeel van de Raad van State. Ondanks het advies van de Drutense Bezwaarschriftencommissie Algemeen Bestuursrecht en Sociale Zekerheid om dat wel te doen, zoals de kritische omwonenden eisen. Want, zegt wethouder Lepoutre in De Gelderlander van 9 januari dit jaar: „De economische schade die Excluton daardoor zou lijden, is volgens het college vele malen groter dan het belang van de eisers.”