Klassiek voor later

De invloedrijke ontwerper Konstantin Grcic toont zijn visie op de toekomst. Daar passen zijn stoelen en lampen ook in.

Innovatief, eenvoudig, esthetisch, radicaal, tot in de puntjes doordacht. Konstantin Grcic (München, 1965) is een Duitse ontwerper in de traditie van Bauhaus en Dieter Rams, de legendarische designchef van Braun. Net als zijn grote voorbeelden zoekt Grcic (spreek uit: Kriet-zietsj) voortdurend naar onbekende productietechnieken, naar revolutionaire materialen en baanbrekende vormen. En anders dan veel bekende Nederlandse ontwerpers maakt hij geen ontwerpen die vooral voor museumvitrines bedoeld zijn. Neem zijn bekendste ontwerpen, de lamp Mayday (1998) en de Chair_One (2002), het zijn twee designklassiekers die tevens verkoophits zijn.

De lamp heeft een ophanghaak en een handvat annex haspel voor het vijf meter lange snoer. De grote kunststof kap reflecteert het licht en beschermt tegelijkertijd de lichtbron. Ontworpen zonder specifiek doel blijkt de Mayday geschikt voor velerlei doeleinden. Op zomeravonden hangt hij in de tuin aan een tak. Bij nare klusjes in de kruipruimte is het een fijne looplamp. En door het diffuse licht dat hij verspreidt, is het ook een plezierige leeslamp.

Chair_One is een loodzware stoel met een luchtige uitstraling: een kuip van gegoten aluminium, een fragiel ogend raster van driehoeken, dat rust op een 34 kilo zware, betonnen voet. Praktisch aan deze even extreme als elegante stoel is dat hij zowel binnen als buiten kan staan – verplaatsen is een ander verhaal.

Catwalk

Een rechttoe-rechtaan overzichtstentoonstelling met zijn ontwerpen van de afgelopen kwart eeuw zou niet bij Grcic passen. Eerdere exposities waren steeds vormexperimenten. Op een kleine expositie in Museum Boijmans in 2006 had hij zijn producten uitgestald op een door studiolampen omzoomde catwalk waarnaast trappen stonden. De bezoekers werden uitgenodigd om vanuit de hoogte op zijn ontwerpen neer te kijken.

In samenwerking met het Vitra Design Museum in Weil am Rhein heeft kunstencentrum Z33 in Hasselt het eerste grote overzicht van Grcic samengesteld. Deze door Europa reizende expositie is tot eind mei in het Belgische Limburg neergestreken en gaat vergezeld van een ambitieus boek met teksten van onder anderen de Duitse cultuurfilosoof Peter Sloterdijk. Dat Duitsers ook het lichte niet licht nemen mag blijken uit de titel van Sloterdijks essay: ‘Cell building, Egospheres, Self-Containers. The Explication of Co-Isolated Existence via the Apartment’.

Konstantin Grcic – Panorama is een retrospectief dat vooruitkijkt. De ontwerper heeft zijn stoelen en andere gebruiksvoorwerpen ondergebracht in drie zaalvullende installaties die toekomstscenario’s tonen voor onze woonomgeving, het werklandschap en de publieke ruimte. Deze visioenen zijn deels aangekleed met grote, op de computer gemaakte fotocollages van kunstenaar Neil Campbell Ross, nogal onheilspellende futuristische stadslandschappen. De ramen in Grcics visie op de woonkamer kijken bijvoorbeeld uit op een vliegveld in een berglandschap.

Zijn installaties zijn bedoeld als uitgangspunt voor discussie, zegt Grcic, die vorige week in Hasselt was voor het inrichten van de tentoonstelling. Hij zit op een van zijn eigen stoelen naast zijn toekomstige woonkamer, een appartement dat is opgebouwd uit tien kale, houten blokken van verschillende vormen waarin verwarming, elektriciteit en andere functies zijn ondergebracht. „Ik beweer niet dat we onze interieurs straks met van die plug-and-playmodules zullen opbouwen, en ook niet dat we straks op vliegvelden zullen wonen. Ik wil laten zien dat niks vanzelfsprekend is, dat het ook anders kan.”

Wonen op luchthavens

De toekomst, zegt de ontwerper, is een confrontatie met ideeën die we nog niet hebben geaccepteerd als realiteit. „Als ik honderd jaar geleden foto’s had laten zien van mensen die in oude industriële ruimtes zouden leven, was ik voor gek verklaard. Wie wilde er toen in een oude fabriek wonen? Vandaag is een loft in een oud gebouw iets waar velen naar verlangen, een bezit dat status heeft.”

Hij hoopt dat zijn installaties tot gedachtenassociaties leiden. Grcic: „Misschien moeten we niet uitsluiten dat we in de toekomst op luchthavens zullen wonen. Een luchthaven is een 24-uurseconomie: winkels, kappers en vervoer altijd bij de hand. Nu lijkt het vreselijk, maar straks is het misschien realiteit, net als die lofts nu.”

Grcic wil niet de suggestie wekken als eerste toekomstscenario’s te etaleren. Op de tentoonstelling zijn vele tekstborden geplaatst met visionaire citaten van geleerden en collega-ontwerpers. Tijdens de tentoonstelling geeft hij daarnaast de ruimte aan nieuwe generaties ontwerpers met workshops voor studenten van zes designacademies uit de regio. Hun toekomstreflecties op wonen en werken worden tegelijk met Grcics panoramische visioenen in het kunstcentrum geëxposeerd.

De tentoonstelling besluit met de ‘Object Space’, twee zalen met grote vitrines waarin Grcic een scala aan schetsen, prototypes en producten laat zien. Ook daar plaatst hij zijn eigen werk in een bredere context. Naast zijn Mayday-lamp staat de kunststof Box-stoel van de Italiaanse ontwerper Enzo Mari, die hij de afgelopen twintig jaar in zijn studio in München gebruikte. In de vitrines ook zijn eerste computer, een muisgrijze Macintosh Classic, een witte, geëmailleerde theepot van de vlooienmarkt en een Spaanse bezem van plastic twijgen. Allemaal producten die in hun eenvoud en met hun radicale esthetiek net zo goed door Grcic zelf ontworpen hadden kunnen zijn.

Konstantin Grcic – Panorama t/m 24 mei in Z33, Huis voor actuele kunst in Hasselt, z33.be. De gelijknamige, 320 blz. dikke catalogus is uitgegeven door het Vitra Design Museum, 69,90 euro