In de hemel staat een troon, ik heb hem zelf gezien

Elke boekwinkel in de Verenigde Staten heeft een plank met boeken over bezoeken aan de hemel. „Het is gek dat niemand kritische vragen stelt.”

Beeld Flickr by CC / Bewerking NRC.Next

Elf jaar geleden zat de indertijd zesjarige Alex Malarkey uit Ohio in de auto met zijn vader, toen ze betrokken raakten bij een auto-ongeluk. Vader Kevin werd het raam uitgeslingerd, Alex raakte verlamd aan beide benen en raakte in coma. Toen hij na twee maanden bij kennis kwam, vertelde hij dat hij zag hoe engelen zijn vader hadden opgevangen en voorzichtig op de grond hadden gelegd. Alex zelf werd door gevleugelde engelen naar de hemel geleid, zei hij. Daar ontmoette hij Jezus, en de duivel.

Met zijn vader schreef hij dit verhaal op. The Boy Who Came Back From Heaven – a true story werd in 2010 gepubliceerd door een van de grootste christelijke uitgeverijen van de Verenigde Staten, Tyndale House. Vader en zoon Malarkey verkochten tot een paar weken geleden meer dan een miljoen boeken.

Een paar weken geleden schreef Alex Malarkey (inmiddels zestien jaar) een open brief op internet, waarin hij toegeeft dat het verhaal van zijn hemelbezoek verzonnen is. „Ik ben niet doodgegaan. Ik ging niet naar de hemel”, aldus Malarkey. „Toen ik dat zei, had ik de Bijbel nog nooit gelezen. Mensen profiteren van leugens, nog altijd. (...) Ik zei dat ik naar de hemel ging om aandacht te krijgen.”

Het boek werd hierop onmiddellijk uit de christelijke boekhandels gehaald. Een late reactie, want de moeder van Alex probeert al jaren het boek uit de handel te krijgen. Volgens Beth Malarkey, die niet meer bij vader Kevin woont, is haar zoon het slachtoffer geworden van een industrie van heavenly tourism: boeken en films die over bezoeken aan de hemel gaan. ‘Het is gek en pijnlijk om te zien dat het boek niet alleen goed blijft verkopen, maar dat niemand kritische vragen stelt’, schreef ze twee jaar geleden op haar weblog.

‘Leven na de dood’-markt

In Europa is het fenomeen vrij onbekend, maar in Amerika is de markt voor autobiografische boeken over het leven na de dood gigantisch. Het genre ontstond in 1975, toen de psychiater Raymond Moody het boek Life After Life schreef, waarin hij 150 mensen met bijna-doodervaringen interviewde. Twaalf miljoen boeken werden hiervan verkocht. Het effect was dat ervaringen over korte bezoeken aan de hemel geloofwaardigheid kregen.

Sinds de Texaanse dominee Don Piper in 2004 zijn boek 90 Minutes in Heaven schreef (zes miljoen verkochte exemplaren), ligt in vrijwel elke boekwinkel een apart schap met ‘hemelliteratuur’. De markt is allang niet meer alleen gericht op gelovige Amerikanen. Ook de meeste seculiere boekwinkels verkopen hemelboeken. Volgens schattingen van christelijke uitgeverijen worden er ieder jaar meer van verkocht, van enkele honderdduizenden in vorige decennia tot zeker tien miljoen in 2014.

Eben Alexander, een neurochirurg die een boek schreef over zijn bezoek aan de hemel, zat op de bank bij Oprah Winfrey. Praten over dergelijke boeken kan, recenseren is lastiger: de boeken worden immers als non-fictie verkocht. Dat betekent dat ze in principe op waarheidsgehalte moeten worden beoordeeld (wat onmogelijk is). Zijn ze waar, dan verdienen ze maximale lof, is het onwaar dan verdienen ze geen beoordeling.

„Veel van deze boeken slaan zo aan, omdat ze op fundamentele levensvragen ingaan”, zegt Gary Kurz, schrijver en theoloog uit Kansas, aan de telefoon. „Wat gebeurt er met onze dierbaren, en met ons, na ons overlijden? We willen troost hebben, en horen dat het goed komt.” Kurz ging, zegt hij, door een periode van diepe rouw toen zijn hond Samantha stierf. Hij schreef drie boeken over de vraag of huisdieren ook naar de hemel gaan, net als mensen (zijn antwoord: ja).

Bush is ook een fan

Kurz verkocht 200.000 exemplaren van zijn boeken, die namen hebben als Cold Noses at the Pearly Gates en Wagging Tails in Heaven. Fans zijn onder meer oud- president George W. Bush en zijn vrouw Laura, die twee jaar geleden hun hond Barney verloren. Kurz heeft nog altijd de bedankbrief van het echtpaar. „U heeft veel voor ons betekend”, leest hij voor.

Over de aanwas van christelijke boeken over de hemel is Kurz kritisch. Hij wil niet te veel details over de hemel opschrijven. „We weten niet hoe het er daar uitziet. Ik baseer me alleen op de Bijbel, en lees daar dat alle levende wezens een ziel hebben. Veel boeken beschrijven de hemel als een plek waar iedere golfer een hole-in-one slaat.” Hij gelooft niet in boeken over bijna-doodervaringen, omdat volgens hem terugkeer uit de hemel onmogelijk is. „Bovendien: in de Bijbel staan hooguit vier pagina’s over de hemel, en wel veertig over de hel. Hoe kun je dan een boek van vijfhonderd pagina’s volschrijven over hoe de hemel eruitziet?”

Veruit het populairste boek over de hemel heet Heaven is for Real. Van het boek zijn acht miljoen exemplaren verkocht, de verfilming leverde ruim 90 miljoen dollar op.

Het is het verhaal van Todd Burpo, een dominee uit Nebraska, wiens destijds bijna vierjarige zoontje Colton op het randje van de dood zweefde na een scheuring in de blindedarm. Burpo beschrijft hoe Colton na genezing spontaan, en nuchter, zijn tijdelijke bezoek aan de hemel navertelt:

„Zeg Colton”, vroeg ik, voor hem knielend. „Toen je in de hemel was, heb je ook Gods troon gezien?”

„Wat is een troon?” vroeg hij nieuwsgierig.

Ik pakte een kinderbijbel en wees een plaatje met de troon van Salomon aan. „Een troon is een stoel waar alleen een koning in mag zitten.”

„Oh, yeah! Die zag ik steeds.”

Opmerkelijk aan dit boek is dat het met veel meer vakmanschap is geschreven dan de meeste andere boeken in het genre. Dat ligt ongetwijfeld aan de co-auteur, Lynn Vincent. Zij is de ghostwriter van politica Sarah Palin.

Na het succes van het boek werd Colton Burpo een merk. Op heavenlife.org biedt de familie T-shirts, dvd’s, armbandjes en boeken aan. Todd en Colton geven lezingen door het hele land.

Na de ophef rondom Alex Malarkey heeft de familie Burpo een verklaring op de site geplaatst, ondertekend door de tiener Colton. Hoewel „sommige mensen hun twijfels hebben”, staat hij achter het boek. „Ik wil mijn verhaal blijven vertellen, omdat het mensen hoop geeft.”