Column

De terugkeer van de Koude Oorlog

Eurolanden hebben Griekenland meer leningen aangeboden. De Grieken hebben nog niets geaccepteerd, maar komende week wordt er verder onderhandeld. Voor politici en functionarissen in Brussel zijn dit weer zenuwslopende weken. Maar is de eurozone terug bij af? Nee, dat lijkt maar zo. Zoom een beetje uit, en je ziet iets belangrijks: eurolanden beginnen te begrijpen dat het onverstandig is om de Grieken te laten dobberen. Ondanks alle irritaties lijkt een Grexit geen optie meer. Een paar maanden geleden wilden diverse noordelijke landen niet horen van meer hulp aan Athene. Elke cent was te veel. Nu lijkt die kaap gerond. Het probleem is niet óf Griekenland verder geholpen wordt, maar hoe je het zonder gezichtsverlies regelt.

In de decennia na de Tweede Wereldoorlog waren het de Russen die Europa en de Europese solidariteit de grootste impuls hebben gegeven. Ze doen dat nu wéér. De defensiemacht Eurocorps, de Europese interne markt en de eerste contouren van een Europese buitenlandse politiek zijn terug te voeren op de Sovjetdreiging met SS20-raketten. Door die dreiging schoten de Duitse bondskanselier Kohl en de Franse president Mitterrand in de Europese versnelling. Bijkomend voordeel was dat Duitsland zich in dit solidaire Europa weer tot ‘gewoon’ land kon ontwikkelen. Dit alles gebeurde onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu. De Amerikanen respecteerden, zoals wij, de frontlijnen met het Sovjetrijk. Niemand ging daaroverheen. Moskou had kernwapens, niemand wist wat het daarmee zou doen. Containment (indamming) was het sleutelwoord.

Toen de Muur viel, verdwenen de dreiging, de Amerikaanse paraplu én de Europese solidariteit. Zo begon de euroscepsis, begin jaren negentig. De grote projecten van Kohl en Mitterrand, waarvan de euro de laatste uitzaaiing was, waren in gang gezet en liepen door. Maar steeds minder mensen wisten waaróm eigenlijk.

Wel, zo langzamerhand beginnen we weer te begrijpen waarom. De Russische beer is opgestaan. Hij is gewond, gevaarlijk, en nog altijd nucleair. Maar Europa zwabbert. Ze heeft geen duidelijke grenzen geformuleerd en weet nog altijd niet wie ze is, laat staan waar ze heengaat. Ze gelooft niet in haar eigen projecten, alleen in mínder projecten. Er is crisis op alle fronten. De solidariteit is minimaal, tussen landen en bínnen landen.

Om zichzelf te beschermen tegen het destructieve Rusland en om verstandige beslissingen te nemen, heeft Europa kaders nodig. In 2012 was een Grexit een ludiek gedachtenexperiment, meer niet. Maar nu weet je ineens wél wat er dan gebeurt: Poetin ontfermt zich over Tsipras. Misschien geen goed idee, in EU- en NAVO-lidstaat Griekenland? En waarom zou je Oekraïne wel geld sturen en ons ‘eigen’ euroland Griekenland niet? Deze nieuwe overwegingen helpen Europa om eindelijk prioriteiten te stellen en strategisch beleid te formuleren. De Grieken weten dit. Daarom onderhandelen ze zo hard.

Ook de verhoudingen met de VS krijgen nieuw politiek reliëf nu Europa weer oorlogsdreiging kent. Wij willen natuurlijk weer onder de paraplu. Sinds de val van de Muur hebben de Amerikanen zich uit Europa teruggetrokken. Wij hebben in 25 jaar tijd echter niets opgebouwd ter vervanging. Europa heeft altijd veel kritiek op de VS, die wapens en een NAVO-clubkaart naar Kiev willen sturen. Hoe kan Europa invloed hebben in Washington, als het behalve passiviteit en kritiek niets biedt? De Amerikanen betalen 75 procent van de NAVO-rekening. Misschien moeten we onze contributies eens opschroeven. Wie betaalt, beslist.

Velen zeggen: dit is de Koude Oorlog niet. Maar vanuit Europees perspectief lijkt het er verdomd veel op.