VN: Jemen stort in voor onze ogen

Westerse landen, waaronder Nederland, sluiten hun ambassades. Het land begint uiteen te vallen.

Houthi-rebellen in de hoofdstad Sana’a, waar ze controleposten bemannen en overheidsgebouwen bewaken. Foto Hani Mohammed/AP Photo

Voordat de laatste medewerkers van de Amerikaanse ambassade woensdag uit Jemen vertrokken, hebben ze zoveel mogelijk wapens, computers en documenten vernietigd. De diplomaten reden ’s ochtends in een beveiligd konvooi naar de luchthaven van Sana’a, waar ze op het vliegtuig stapten.

De gepantserde auto’s en andere voertuigen van de ambassade werden geconfisqueerd door bestuurders van de Houthi-rebellen op de luchthaven, evenals de persoonlijke wapens die de Amerikaanse mariniers hadden achtergelaten. Een woordvoerder van het corps bezwoer dat de wapens volledig waren gedemonteerd. „Elk schroefje is verwijderd en de wapens zijn met hamers kapotgeslagen.”

Ook het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Nederland hebben hun ambassades gesloten en hun personeel geëvacueerd. „De situatie is op dit moment onvoorspelbaar”, schreef minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (PvdA) gisteren aan de Tweede Kamer. „Aanhoudende politieke spanningen en het risico van opnieuw oplaaiend geweld hebben mij tot het besluit gebracht de ambassade in Sana’a tijdelijk te sluiten.”

Akkoord of burgeroorlog?

Jemen beleeft een van zijn gevaarlijkste momenten sinds de unificatie van het noorden en het zuiden in 1990. Weten de Houthi’s, die vorig jaar een groot deel van het noorden veroverden, een akkoord te sluiten met rivaliserende stammen en facties over machtsdeling? Of breekt er een burgeroorlog uit en valt het land uiteen?

„Jemen stort in voor onze ogen”, zei VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon gisteren in de Veiligheidsraad. „We kunnen niet afzijdig blijven. We moeten er alles aan doen om het politieke proces weer op de rails te krijgen.”

Maar de vraag is hoe. De VN hadden vorige week de belangrijkste facties om de tafel gekregen. Maar twee partijen de kapten de gesprekken vrijwel meteen af omdat ze naar eigen zeggen bedreigd waren door de Houthi’s. Een daarvan was Islah, een invloedrijke fundamentalistische partij en een bittere vijand van de Houthi’s.

De Houthi’s behoren tot de Zaydi’s, een shi’itische sekte die alleen in Jemen voorkomt. Ze streden aanvankelijk voor een Zaydi-reveil in het noorden, maar groeiden het afgelopen decennium uit tot een revolutionaire beweging met nationale ambities.

Bij de bliksemsnelle verovering vorig jaar van Sana’a maakte de groep gebruik van de tweespalt binnen de tribale elite en de wijdverspreide woede bij de bevolking over het gebrek aan economische ontwikkeling. Ze noemden hun machtsgreep een „revolutie van het volk” tegen de corruptie.

Dubbelspel

Sinds hun machtsovername speelden de Houthi’s dubbelspel. Ze dwongen de regering namens hen te handelen, en vermeden dat ze zelf de verantwoordelijkheid moesten nemen voor het besturen van het diep verdeelde land. Veel Jemenieten gaven hun aanvankelijk het voordeel van de twijfel.

Maar in januari braken er gevechten uit tussen de Houthi’s en het leger in Sana’a. De rebellen omsingelden het paleis en de ambtswoning van president Hadi, schoten elf bewakers dood, en plaatsen hem onder huisarrest. Hadi diende zijn ontslag in en zit sindsdien gevangen in zijn ambtswoning. Vorige week ontbonden de Houthi’s het parlement. Daarmee lijken ze hun hand te hebben overspeeld.

Terwijl de internationale gemeenschap probeert een politieke oplossing te forceren, begint het land uiteen te vallen. Separatisten in het zuiden beginnen zich steeds meer te roeren. Al-Qaeda en gelieerde sunnitische stammen rukken op in het zuiden en midden. Gisteren veroverden ze een belangrijke legerbasis in Bayhan, waar ze zwaar wapentuig buitmaakten.

De Britse speciaal gezant voor Jemen waarschuwt voor een „totaal disfunctionele niet-regering, een oorlog bij volmacht tussen Iraanse en Saoedische belangen, toenemende aanslagen van Al-Qaeda, en tribale strijd die oplaait tot een bredere burgeroorlog”.

Een humanitaire crisis dreigt. Door het gebrek aan een functionerende staat kunnen internationale donoren geen geld overmaken, terwijl 61 procent van de Jemenieten afhankelijk is van hulp. De sluiting van de ambassades wordt gezien als ultieme poging de partijen weer om de tafel te krijgen.