Verborgen en verveeld in het kalifaat

Ongeveer 550 westerse vrouwen hebben gekozen voor een leven in het kalifaat. Een heldhaftige rol is voor hen niet weggelegd, blijkt uit een nieuw manifest. Ze moeten vooral thuisblijven en voor hun man zorgen.

Twee vrouwen in niqaab passeren een billboard van Islamitische Staat in de door de terreurgroep overheerste Syrische stad Raqqa. Op het bord staat: Wij zullen triomferen, ondanks de wereldwijde coalitie. De foto is van november 2014. Foto AFP

Toen de 20-jarige Aqsa Mahmood uit Schotland eind 2013 naar de Syrische stad Raqqa trok om zich bij de zogenaamde Islamitische Staat te vervoegen, had zij voor zichzelf een heldhaftige rol voor ogen.

Veel beelden die ons uit Abu Bakr Al-Baghdadi’s zogenoemde kalifaat bereiken, tonen vrouwen in niqaab met kalasjnikovs. Vorige week nog doken foto’s op van twee Britse meisjes van Somalische afkomst die leerden schieten in een verlaten fabrieksgebouw. Maar de werkelijkheid is anders.

„Ik ga heel eerlijk tegen jullie zijn”, schreef Mahmood, die in het Engels blogt als Umm Laith, op 9 april 2014. „Er is absoluut geen enkele mogelijkheid voor zusters om mee te doen aan qitaal (vechten). Sheik Omar Shishani is daar heel duidelijk over: voor zusters is er niets. Geen martelaarschap, geen geheime katiba (brigade) van zusters. Er zijn zelfs tal van broeders die niet geselecteerd worden voor operaties. Zij huilen omdat zij zo graag willen meedoen. Dus voor de zusters is het echt onmogelijk nu. Insha’allah (als God het wil) in de toekomst.”

Zoals Mahmood hebben ongeveer 550 vrouwen uit westerse landen zich aangesloten bij IS – een conservatieve schatting uit juni 2014 van de Soufan Group, een groep inlichtingenexperts. Vanuit Nederland zouden er 30 tot 50 zijn gegaan.

Manifest voor vrouwen

Als meevechten geen optie is, wat staat die vrouwen dan wel te wachten in het kalifaat? Een manifest getiteld ‘Vrouwen van de Islamitische Staat’ licht een tipje van de sluier op: meisjes mogen trouwen vanaf negen jaar, de plaats van de vrouw is thuis en studeren is nergens goed voor behalve als het gaat om Arabische en religieuze studies.

De tekst werd eind januari al in het Arabisch verspreid. Vorige week bracht de Britse Quilliam Foundation een Engelse vertaling uit. Volgens Charlie Winter, de onderzoeker die de vertaling maakte, is het manifest vooral bedoeld om zieltjes te winnen in de Arabische wereld, voornamelijk in Saoedi-Arabië, eerder dan in het Westen.

Dat leidt hij af uit het feit dat IS zelf niet voor een Engelse vertaling heeft gezorgd, dat een groot deel van het manifest een tirade is tegen het Saoedische koningshuis, en dat het verspreid werd op 23 januari, de dag van het overlijden van de Saoedische koning Abdullah.

Het manifest is geschreven door de Al-Khanssaa Brigade, een groep in het Syrische Raqqa die alleen uit vrouwen bestaat. Volgens TRAC, een Amerikaans onderzoeksinstituut, werd Al-Khanssaa in februari 2014 opgericht met als voornaamste doel het betrappen van mannen die controleposten proberen te passeren door zich in een niqaab te hullen.

Aqsa Mahmood is volgens de Britse pers een van de leidinggevende figuren van Al-Khanssaa. Als dat klopt, en Umm Laith een co-auteur is van het manifest, dan heeft zij haar verwachtingen behoorlijk moeten bijstellen. Want het beeld dat wordt opgehangen van de rol van de vrouw in het kalifaat is allesbehalve heldhaftig.

Trouwen vanaf negen jaar

De passage in het manifest over de huwelijksleeftijd springt het meest in het oog.

„Het wordt als legitiem beschouwd voor een meisje om te trouwen vanaf negen jaar. De meeste pure meisjes zullen getrouwd zijn tegen hun zestiende of zeventiende wanneer ze nog jong en actief zijn.”

Zodra zij getrouwd is, is het de rol van de vrouw om „verborgen en gesluierd te blijven, en vanuit die positie de samenleving te ondersteunen”. Er zijn slechts drie situaties waarin het aanvaardbaar is voor een vrouw om het huis te verlaten.

1. Om theologie te studeren;

2. Als zij arts of leerkracht is;

3. Als de situatie van de ummah (islamitische geloofsgemeenschap) zo hopeloos wordt dat vrouwen zich bij de gewapende jihad moeten vervoegen.

Wat is er dan wel weggelegd voor de vrouw in de Islamitische Staat? Niet zo heel veel. „Een job hebben is een taak voor de man. Hij heeft daarvoor het lichaam en de hersenen gekregen. Bijgevolg is het nergens voor nodig dat een vrouw her en der diploma’s vergaart, alleen om te bewijzen dat haar intelligentie groter is dan die van een man. Dus ja, wij zeggen dat vrouwen thuis moeten blijven. Maar dat wil niet zeggen dat wij voor analfabetisme, achterlijkheid of onwetendheid pleiten. Wel maken wij het onderscheid tussen werken – alles waarvoor de vrouw het huis moet verlaten – en studeren.”

Met dat studeren worden alleen religieuze studies bedoeld. Want Al-Khanssaa schat de positieve effecten van wetenschap niet hoog in. Waar moslims doorgaans graag wijzen op de kennis die de islam in het verleden aan de wereld heeft geschonken, doet het manifest het tegenovergestelde.

„In de dagen van de profeet wisten mensen niets van fysica, bouwkunde of astronomie. Zij hadden honger en ze woonden in hutten. Daardoor stond God centraal in hun leven.”

De ‘genieën’ die de islam in het verleden heeft voortgebracht, moeten volgens Al-Khanssaa gedesavoueerd worden. „Wie deze wereld op een paradijs wil doen lijken gelooft niet in het echte paradijs. Dit is hoe moslims de weg zijn kwijtgeraakt. Ze zijn vergeten dat het aanbidden van God hun enige bestaansreden is.”

Pride and Prejudice

Toch wil de Islamitische Staat niet zomaar alle vooruitgang afschaffen. Bepaalde zaken die het leven vergemakkelijken zijn toegestaan: landbouwtechnieken, medicijnen. En vermoedelijk: internet.

Is het omdat zij zo weinig omhanden hebben dat vrouwen in het kalifaat zoveel op internet zitten? Eén van de tips die de een jonge Maleisische vrouw ‘Bird of Jannah’ geeft aan nieuwkomers is om in Turkije een 3G-simkaart te kopen.

„Niet elke makkar – een huis waar ongehuwde zusters samenwonen – heeft internet”, schrijft ze op haar blog Dagboek van een Muhajirah. „Ik heb een paar iBooks gedownload, zoals ‘Pride and Prejudice’ en andere Engelse romans naast de boeken van Ibn Qayyim. Dat helpt. Er is niet veel te doen in de makkar en deze boeken gaan je helpen overleven.”

Hoewel deze en andere blogs het leven in het kalifaat doorgaans verheerlijken, verraden ze ook verveling. IS heeft een instituut opgericht – Al-Zawra – waar vrouwen huishoudelijke tips krijgen en recepten. „Jullie gaan koken voor de soldaten van Allah. Jullie gaan de kleren van de soldaten van Allah naaien. Vraag aan je moeder hoe je een naaimachine bedient.”

Een zeldzaam hoogtepunt is wanneer een zuster haar man verliest. Dan zeggen zij mabrouk (gefeliciteerd) tegen elkaar. Of zoals Umm Khattab, een 18-jarige Britse: „LOL.” Umm Khattabs blog op Tumblr is nu leeg. Maar in oktober blogde zij over de dood van haar man, een Zweedse jihadist met wie zij vier maanden eerder was getrouwd, in de strijd om Kobani.

„Ik wist niet hoe te reageren omdat ik het nog niet kon geloven. Dus heb ik gelachen. Ik had iets van: ‘Really, LOL?’ Ik was heel gelukkig voor mijn echtgenoot, maar ik was ook wel een beetje triest omdat ik hem niet meer zal terugzien tot akirah, het hiernamaals.”

Zoektocht naar zingeving

Deze Engelstalige blogs, die merkwaardig genoeg niet offline zijn gehaald, zijn ook heuse handleidingen voor meisjes die naar Syrië willen gaan. Vragen stellen mag. „As’salamu’aleikum zuster. Ik vroeg mij af: wat moet een zuster doen die nog tiener is en de hijra (migratie naar het kalifaat) wil doen? Wetende dat haar ouders daar fel op tegen zijn”, vraagt Anonymous op de blog van ‘Bird of Jannah’.

„Je moet weten dat hijrah fardh (migratie verplicht) is zodra er een Islamitische Staat bestaat en dat iedereen die het zich kan veroorloven de hijrah moet doen” , luidt het antwoord. „Niemand is te jong of te oud voor de hijrah. Ik heb zusters van zestien en broeders van vijftien gezien en zij zijn alleen gekomen.”

Een recent rapport van de Britse denktank Institute for Strategic Dialogue stelt dat de redenen waarom vrouwen naar het kalifaat afreizen niet wezenlijk verschillen van de motieven van mannen: „Het gevoel dat de ummah wordt aangevallen, een ideologische en religieuze plicht voelen om iets te doen, een zoektocht naar kameraadschap en zingeving.”

Dat de vrouwen in het kalifaat schijnbaar een tweederangs rol hebben, wil niet zeggen dat we hen moeten onderschatten, stelt het rapport. „Zij ondersteunen de mannen in een niet-militaire rol en zij moedigen sympathisanten in het Westen aan om aanslagen te plegen. Zij steunen net als de mannen bruut geweld. Zij zijn ook bereid zelf geweld te gebruiken, zelfs in de vorm van zelfmoordaanslagen, als de omstandigheden veranderen.”