Nieuws over het dorp is verdwenen

Acht miljoen mensen zitten zonder lokaal nieuws, blijkt uit onderzoek . Driekwart van de gemeenten heeft straks geen pers meer die controleert.

Regionale journalistiek onder druk: lokale media zijn nauwelijks een alternatief

De ‘Verversoap’. Zo noemt Schiedam de langlopende ruzie tussen oud-burgemeester Wilma Verver en een lokale aannemer over haar „kapitale villa”. Verver diende in 2011 haar ontslag in na onthullingen in de editie Waterweg van het AD/Rotterdams Dagblad.

Onderzoek van twee journalisten van dagblad De Limburger/Limburgs Dagblad luidde de val in van de Roermondse wethouder, en oud-Tweede Kamerlid, Jos van Rey. Hij staat nu voor de rechter.

En in Den Bosch onthulden het Brabants Dagblad, Omroep Brabant en freelancerscollectief De Onderzoeksredactie hoe de gemeente honderden miljoenen euro’s verspilde aan prestigieuze bouwprojecten.

Onderzoeksjournalistiek in de regio, het gebeurt. Maar voor hoe lang nog? De grote stad wordt nog aardig bediend, maar daarbuiten ontstaan witte vlekken, blijkt uit nieuwe onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. „Er zijn plekken in het land ontstaan waar lezers, kijkers en luisteraars nagenoeg verstoken zijn van maatschappelijk relevant nieuws uit hun woonplaats”, zegt directeur René van Zanten van het fonds.

Het Stimuleringsfonds presenteerde gisteren in Den Haag het alarmerende onderzoek naar de regionale en lokale journalistiek aan minister Ronald Plasterk (Binnenlandse zaken, PvdA). Het rapport schetst een verontrustend beeld voor iedereen die gelooft dat de gezondheid van lokale en regionale media van invloed is op een goed functionerende lokale democratie. Van Zanten: „Driekwart van de gemeenten loopt het risico niet langer te beschikken over een functionerende vierde macht, een situatie die lokale, provinciale én landelijke overheden niet onbewogen zou mogen laten.”

Dat betekent dat bijna 8 miljoen Nederlanders verstoken zijn van relevant lokaal nieuws, anders dan politieberichten en de uitagenda.

Samen met de Zwolse journalistiekopleiding Windesheim onderzochten Quint Kik en Lammert Landman van het fonds al het nieuws in 26 (grote en kleine) gemeenten – een week in het voorjaar en een week in het najaar van 2014. Ze keken naar online en offline nieuws van regionale dagbladen, gratis huis-aan-huiskranten, regionale omroep, lokale omroep en zogenoemde hyperlocals; particuliere sites met lokaal nieuws.

Een groep onder leiding van hoogleraar Henri Beunders onderzocht bovendien de relatie tussen gemeentebestuurders en de media die hen zouden moeten controleren. „Een deel van de bestuurders vindt het ongewenst dat ze zich niet via de media hoeven te verantwoorden voor hun beleid”, stelt Beunders. „Een ander deel vindt het eigenlijk wel prima.”

Het is voor bestuurders „reuze verleidelijk” om via het grote pr-apparaat van de gemeente de eigen boodschap vorm te geven. Hij noemt als voorbeeld Almere: zes journalisten versus vijftig pr-mensen. „En omdat er steeds minder journalisten zijn die de tijd of de ruimte hebben om die boodschap te controleren, corrigeren of nuanceren, is de kans groot dat zo’n bericht een-op-een in de krant komt.”

Het rapport van gisteren is niet het eerste onderzoek naar de staat van de plaatselijke pers. Al in 2009 uitte de commissie-Brinkman zijn zorgen over de nieuwsvoorziening in het land, en in het bijzonder in de regio. Fonds-directeur Van Zanten noemt de situatie „uit democratisch perspectief zeer zorgwekkend”. „Dit drama voltrekt zich sluipenderwijs, maar met iedere journalist die bij een regionaal dagblad of omroep boventallig wordt verklaard, groeit het in omvang.”