Haagse zorgen dat daders MH17 door akkoord vrijuit gaan

Het is onduidelijk of afspraken over amnestie gevolgen hebben voor degenen die vorig jaar vlucht MH17 neerschoten.

Het begon gistermiddag met vragen van verontruste Tweede Kamerleden en een alarmbrief van de in de Stichting Vliegramp verenigde nabestaanden: heeft het gisteren in Minsk ondertekende akkoord over het conflict in Oekraïne consequenties voor de berechting van degenen die vorig jaar juli vlucht MH17 hebben neergeschoten? In dit akkoord is een amnestieregeling opgenomen.

Nog voor het eind van de middag volgden geruststellende woorden van bewindslieden: amnestie zal „niet gelden”, aldus minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA), voor de moordenaars van 298 onschuldige vliegtuigpassagiers.

Volgens premier Mark Rutte heeft de Oekraïense president Petro Porosjenko „keiharde” toezeggingen gedaan dat de MH17-daders niet vrijuit zullen gaan. Rutte is voor „honderd procent zeker” dat Porosjenko hierop niet zal terugkomen. Minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) noemt het „onbestaanbaar” dat de vervolging van verdachten in gevaar komt. Hij zei dat het Openbaar Ministerie „full swing” doorgaat, zodat daders „hun gerechte straf krijgen”.

Het Nederlandse OM leidt samen met Oekraïne, Australië, België en Maleisië het strafrechtelijk onderzoek naar MH17. Nederland heeft te kennen gegeven de daders in Den Haag voor de rechter te willen brengen.

Toch is niet iedereen het erover eens wat precies de consequenties zijn van de in punt 5 van het akkoord opgenomen bepaling dat „geen vervolging” zal plaatsvinden van „figuren die zijn betrokken bij het conflict in Donetsk en Loegansk” en dat hun amnestie wordt verleend. Internationale strafrechtdeskundigen wijzen erop dat er rechterlijke uitspraken bestaan waarin is bepaald dat een land helemaal geen amnestie kan verlenen voor misdrijven die een ernstige schending van fundamentele mensenrechten betekenen. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft dit vorig jaar nog uitgesproken in een zaak waarin Kroatië was betrokken. Rusland en Oekraïne zijn partij bij het Europese mensenrechtenverdrag.

Strafadvocaat Geert-Jan Knoops wijst er echter op dat deze jurisprudentie zich richt op het verlenen van amnestie door één land. „In Minsk is een internationale overeenkomst gesloten waarbij Duitsland en Frankrijk namens de 55 landen die partij zijn bij de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa hebben ondertekend.” Dit zou de amnestie mogelijk meer rechtskracht geven.

„Als ik in de schoenen van premier Rutte zou staan, zou ik zorgen dat er een ‘side letter’ of een clausule bij de overeenkomst van Minsk komt waarin nadrukkelijk staat dat de MH17-misdrijven buiten de amnestieregeling vallen”, zegt Knoops.

Ook is nog onduidelijk of de Russische president Poetin eveneens van mening is dat de overeengekomen amnestie niet zal gelden voor de verdachten van het neerschieten van MH17. „Hebben echt alle partijen het zo begrepen en zijn uitzonderingen op de amnestie tijdens de onderhandelingen werkelijk ter sprake gekomen?” vraagt advocaat Knoops. Poetin heeft zich er voor zover bekend nog niet over uit gelaten. Het Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) heeft Koenders hierover vragen gesteld.

Zelfs als Rusland verdachten in deze amnestie zou verlenen, dan kan Nederland besluiten hen te berechten. Maar dat kan dan alleen bij verstek.