Dit is geen seizoen om buiten de piste op avontuur te gaan

Een blauwe lucht, een zonnetje en een dikke laag poedersneeuw: de pistes in de Alpen liggen er perfect bij. Maar toch dreigt er een onzichtbaar gevaar vlak naast de piste. Dit jaar kwamen er al 81 wintersporters in lawines om.

Bij wintersporten horen risico’s, je moet er niet voor niets een aparte verzekering voor afsluiten. Wie de piste verlaat, neemt grotere risico’s, dat weet iedereen. Maar dit jaar lijkt het gevaarlijker dan anders. In Europa zijn zo vroeg in het seizoen al 81 doden gevallen door lawines, de meesten in de Alpen. Onder hen twee Nederlanders. En het hoogseizoen begint pas vandaag. Komende weken vertrekken 600.000 tot 700.000 Nederlanders op wintersport. Kunnen die beter thuisblijven?

Nee, sterker nog: ze vallen met hun neus in de boter. De sneeuwcondities in de Alpen zijn nagenoeg perfect, met een blauwe lucht, een zonnetje en een dikke laag poedersneeuw. En het goede nieuws: er is nog meer sneeuw voorspeld. Vooral in de westelijke en zuidelijke Alpen komt er een flinke nieuwe laag aan.

Je kan nog wel met vakantie

Maar de wintersporters moeten wel op de pistes blijven die door skigebieden worden geprepareerd. Daar is het risico op lawines nagenoeg nul.

„Wintersport helemaal afraden, daarvan is nooit sprake”, zegt Martijn van Erp van Wintersporters.nl. „Als het buiten de piste te gevaarlijk is, kun je altijd veilig op de pistes skiën. De sneeuwkwaliteit op de pistes is echt geweldig, het gevaar ligt daarbuiten.” Hij hamert erop dat de piste ook echt de piste is: „Standaard is onze aanbeveling om alleen met een gids buiten de pistes te gaan. Dat geldt nu ook voor even een stukje diepe sneeuw meepakken naast de piste. Met de huidige condities is ook vlak naast de piste gaan zeer gevaarlijk.”

Want offpiste, daar gaat het mis, daar schuift de sneeuw te makkelijk weg, met soms dodelijke afloop. Dat komt zo. Het wintersportseizoen begon slecht, met weinig sneeuw. Het beetje dat er wel lag, had alle tijd om te bevriezen. Daar bovenop is een dikke laag zachte sneeuw gevallen, die maar moeilijk kan hechten aan die bevroren ondergrond.

„Het aantal dodelijke slachtoffers is verdubbeld ten opzichte van wat normaal is voor deze tijd van het jaar”, berekende Maurice Mommen van WePowder, een club voor offpiste-enthousiastelingen (freeriders), die op hun website al waarschuwden voor de gevaarlijke situatie in de Alpen. Tijdens het schrijven van dit artikel mailt Mommen: „Correctie, inmiddels zijn het 81 lawineslachtoffers.”

Volgens Mommen speelt de onkunde van de wintersporter zelf vaak ook een rol. „Zoals gebruikelijk vallen de meeste slachtoffers omdat ze te steile hellingen nemen bij het dan geldende lawinegevaar. Geen kennis van zaken? Blijf dan op de piste. Dat geldt trouwens altijd, elk seizoen. Je stuurt je kind ook niet zonder diploma de zee in.”

Maar offpiste is het overal slecht

Voor een Nederlandse man van 24 ging het vorige week mis in de Italiaanse Alpen. Toen hij met zijn vader en broer offpiste aan het skiën was bij Cortina kwam hij om in een lawine. De man kwam onder een sneeuwlaag van ruim twee meter. Zonder lawinepieper duurde het uren voor hij door de reddingsdiensten met behulp van honden werd gevonden. Vermoedelijk raakte het sneeuwdek instabiel door het gewicht van de drie skiërs tegelijk. „Het onderzoek loopt nog”, zegt Mommen, „dus het is niet aan mij om te oordelen over de exacte toedracht. Maar het is echt dramatisch.”

Het totale aantal slachtoffers, dat is niet eens zozeer waar Bert Romani, voorzitter van de Nederlandse Ski Vereniging, naar kijkt. „Dat is zeker een indicatie voor het risico, maar onder die slachtoffers zijn veel toerskiërs en freeriders. Die maken zelf hun analyse, en gaan dan toch de berg op met kennis van de gevaren. Wat ons meer zorgen baart, is dat er in de hele Alpen een hoog lawinegevaar geldt. Het is in grote gebieden van de Alpen gevaar 3 op een schaal van 5, en op sommige plekken 4. Dan moet je dondersgoed weten hoe het spelletje werkt, wil je toch offpiste gaan.”

Andere jaren was er toch ook wel eens een instabiel sneeuwdek na een stroeve seizoensstart? Romani: „Ja, maar niet echt overal. Je had weleens dat het slecht begon in Frankrijk, maar juist heel goed in Italië. Of het begon alleen goed in het noorden van de Alpen, en slecht in het zuiden. Nu begon het overal slecht en werd het overal goed en is het dus overal buiten de pistes gevaarlijk.”

Het gevaar zit ’m vooral in de groep wintersporters die één keer per jaar gaat. „Zij hebben vorig jaar verwaaide pistes met harde sneeuw gehad. En denken nu: zo, dit jaar wordt het feest. En dat is ook wel zo, want de pistes liggen er echt fantastisch bij. Maar ze zullen zich makkelijk laten verleiden om zo’n prachtig poederveld zonder sporen buiten de pistes op te gaan, en daar maak ik me zorgen om. Ik kan alleen maar zeggen: doe het niet. Dit is geen seizoen om op avontuur te gaan.”