De voortekenen zijn niet gunstig

Er is een akkoord over Oekraïne, maar zullen de separatisten zich er aan houden? Of dit bestand kans van slagen heeft, hangt helemaal af van wat Poetin doet. Gisteren ging er naar verluidt nog snel wat materieel naar de rebellen.

Foto Dominique Faget / AFP

Pas zondag zal blijken of de pro-Russische separatisten zich houden aan het nieuwe akkoord van Minsk. Maar de voortekenen zijn niet gunstig. Weliswaar hebben ook de rebellen – onder druk van de Russische president Poetin – ingestemd met ‘Minsk 2’, maar van harte ging dat allerminst. De laatste weken waren ze namelijk stevig aan de winnende hand. En om je dan plotseling te moeten terugtrekken is frustrerend.

Aleksandr Zachartsjenko, de leider van de door de separatisten uitgeroepen volksrepubliek Donetsk, koos dan ook meteen na het akkoord voor een verbaal offensief. Hij zou, kondigde de voormalige elektricien bij voorbaat aan, Oekraïne zeker de schuld geven van een mislukking van de wapenstilstand. „Daarna zullen er geen nieuwe ontmoetingen en overeenkomsten zijn”, voorspelde hij grimmig. Alsof hij al uitzag naar dat moment.

Nog even 50 tanks de grens over

Terwijl hun leiders in Minsk meepraatten met Poetin, de Oekraïense president Porosjenko, de Duitse bondskanselier Merkel en de Franse president Hollande, gingen de gevechten intussen onverminderd door. Dinsdag en woensdag vielen er in totaal 49 doden.

Vanuit Rusland werden volgens een Oekraïense woordvoerder bovendien in de nacht van het Minsk-overleg nog vijftig tanks, veertig raketsystemen en veertig pantserwagens aangevoerd voor de opstandelingen. Moskou ontkende dit bericht en het viel niet meteen te verifiëren. Maar het staat vast dat de rebellen de laatste weken aanzienlijke hoeveelheden moderne wapens hebben ontvangen uit Rusland en dat er veel Russisch sprekende militair geoefende manschappen meestrijden met de rebellen. Zo zijn ze er in korte tijd in geslaagd zeker duizend vierkante kilometer terreinwinst te boeken.

Geen afspraak over Debaltseve

Vooral bij de strategische plaats Debaltseve, een knooppunt van wegen en spoorwegen waar de laatste weken fel is gevochten, blijft de situatie precair. Poetin verklaarde gisteren na afloop van het overleg in Minsk dat hij daarover met Porosjenko en de anderen geen afspraken had gemaakt. Volgens de meeste berichten zijn daar zo’n vijf- tot zesduizend Oekraïense militairen omsingeld, zo’n 20 procent van de totale Oekraïense troepenmacht in het Donbas-gebied.

Ook Poetin zinspeelde er na afloop van het beraad op dat er in elk geval tot zondag flink zou kunnen worden doorgevochten bij Debaltseve. Volgens militaire logica, zei de Russische president koeltjes, zouden de Oekraïense troepen zich kunnen overgeven of een poging kunnen wagen hun omsingeling te doorbreken. De rebellen hebben de Oekraïense militairen nu, na forse verliezen aan eigen kant, in een houdgreep. Dat ze die zomaar, met behoud van hun wapens, naar veiliger streken zouden laten vertrekken, is moeilijk voorstelbaar. Inname van Debaltseve zou de opstandelingen veel meer controle geven over de toegang tot de belangrijke steden Loegansk en Donetsk.

Inwoners zijn skeptisch

In Donetsk is voor de zwaar op de proef gestelde burgers sinds de onderhandelingen in ieder geval nog weinig veranderd. Daar vonden gisternacht hevige beschietingen plaats. Veel inwoners begroetten het akkoord van Minsk met de nodige scepsis. „Ik geloof er helemaal niet in”, aldus de 62-jarige Lijoebov, die haar achternaam niet kwijt wilde aan het Franse persbureau AFP. „Steeds als ze een overeenkomst ondertekenen, zeggen ze het een en doen ze het ander. Ik vertrouw niemand meer.”

Volgens de overeenkomst van Minsk zouden de rebellen autonomie moeten krijgen, zoals trouwens ook al volgens het vorige Minsk-akkoord uit september. Maar de vraag is of de Oekraïense regering en het parlement daar dit keer wel werk van maken. Ook is hoogst twijfelachtig of de rebellen op hun beurt nieuwe verkiezingen zullen houden volgens de Oekraïense wet, zoals in Minsk gisteren is afgesproken. De rebellen hebben de afgelopen maanden heel duidelijk gemaakt dat ze geen enkele boodschap meer hebben aan de regering in Kiev.

Het hangt allemaal af van Poetin

Bij de opstelling van de opstandelingen zal veel, zo niet alles, afhangen van wat het Kremlin hun voorschrijft. Zonder Russische militaire steun – in manschappen en met materieel – zouden ze niet ver komen, zoals vorige zomer bleek. Toen wist het Oekraïense regeringsleger de rebellen aanvankelijk flinke klappen toe te brengen. Pas toen reguliere Russische troepen gingen meevechten, keerden de kansen zich snel.

Maar als Poetin bereid is ‘Minsk 2’ serieus te nemen, zit er voor de rebellen niet veel anders op dan daar – voorlopig althans – tandenknarsend mee akkoord te gaan. Erg lang zullen ze volgens de meeste analisten niet hoeven wachten om de wapens weer op te nemen, omdat Poetin volgens hen de Donbas zal blijven gebruiken als een hefboom om controle te houden op de toestand in Oekraïne. En gewapende acties vormen daarbij een belangrijk instrument. Dat de Oekraïense bevolking en in het bijzonder die van de Donbas daarvan de dupe wordt, is voor hem van secundair belang.