‘De oergranen spelt, haver en teff worden al sinds de oertijd gebruikt’

Dat schrijft Bolletje in de reclame voor het nieuwe Boeren Oergranen Beschuit

illustratie Robin Héman

De aanleiding

Bolletje grijpt voor het nieuwe beschuit terug op ingrediënten uit de prehistorie, zogenaamde oergranen. In hun nieuwe reclame staat: „Onze nieuwste variant, Boeren Oergranen Beschuit, is gemaakt met de heerlijke oergranen spelt, haver en teff. Granen die al sinds de oertijd gebruikt worden.” We gaan checken of deze granen werkelijk toen al genuttigd werden.

Waar is het op gebaseerd?

We bellen met Daan Salari, productmanager bij Bolletje. Met oergranen bedoelen ze bij Bolletje „vergeten granen”, vertelt Salari. En oertijd staat voor prehistorie. „Spelt, haver en teff werden al in de prehistorie gebruikt, maar zijn daarna in de vergetelheid geraakt.” Oké, maar hoe weten ze dat dan bij Bolletje? „De informatie over onze producten krijgen we van de afdeling productontwikkeling en van onze leveranciers.”

En, klopt het?

De prehistorie, wanneer was dat ook al weer? Die periode bestond niet alleen maar uit dinosaurussen en mammoeten. Min of meer beslaat de prehistorie alles vóór de uitvinding van het schrift, ongeveer 3.000 jaar voor Christus. Om erachter te komen vanaf wanneer ze spelt, haver en teff aten, bellen we met professor Corrie Bakels, gespecialiseerd in archeobotanie (plantenresten) en akkerbouw. Zij vindt de definitie van het woord oergraan van Bolletje maar raar: „Granen die al sinds de prehistorie gebruikt worden? Alle graansoorten werden al in de prehistorie verbouwd.”

Landbouw ontstond ongeveer 8.000 jaar voor Christus. Toen werd teff al geteeld in Ethiopië. Van deze graansoort werden platte koeken en pap gemaakt. Spelt en haver zijn vele duizenden jaren jonger, maar ook die granen werden in de prehistorie geïntroduceerd. In de loop der tijd werden deze granen verdreven en „vergeten” door de groeiende populariteit van tarwe. Tarwe bracht meer op per vierkante meter en was minder arbeidsintensief om te telen. Spelt moet bijvoorbeeld na de oogst ook nog gepeld worden, bij tarwe is dat niet nodig.

Bakels zou oergranen liever definiëren als granen die al sinds het ontstaan van de landbouw geteeld worden. In dat geval zou alleen teff aan de definitie voldoen. Voor een third opinion mailen we met archeoloog Daphne Lentjes, ook gespecialiseerd in plantenresten. Zij schrijft: „Oergraan is niet echt een veelgebruikte term in archeobotanische publicaties. Maar als ik een definitie moet geven, zou ik net als mevrouw Bakels zeggen dat oergranen granen zijn die sinds het ontstaan van de landbouw geteeld worden.” Bolletje is trouwens niet het enige bedrijf dat de term ‘oergranen’ gebruikt. Voedingsbedrijf Zonnatura schrijft op de website bijvoorbeeld ook over de „oergranen” spelt en haver.

Trouwens, hoe kunnen archeologen eigenlijk weten van wanneer een bepaalde graansoort is? Gevonden graanresten worden door archeologen onderzocht in laboratoria, dit gebeurt bijvoorbeeld bij de Rijksuniversiteit Groningen. Dankzij de verhouding tussen twee delen (isotopen) in het koolstofatoom kan de ouderdom vastgesteld worden. Elke graanrest bevat eigenlijk een soort tijdklok die de ouderdom aantoont.

Conclusie

Over de definitie van ‘oergraan’ verschillen Bolletje en de deskundigen van mening. Twee van de drie granen worden niet sinds het ontstaan van de landbouw geteeld. Je kan wel zeggen dat spelt, haver en teff al sinds de prehistorie worden gebruikt, zoals Bolletje zegt. Dat geldt in feite voor elk graan en dus beoordelen we de stelling als waar.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt