Deze vier opvallende kanten van NS ken je nog niet

Beeld NRCQ

Wat hebben een pain au chocolat van Monop’Station in Straatsburg en eentje van C’est du Pain op Zottegem Centraal met elkaar gemeen? Het antwoord: de Nederlandse Spoorwegen verdienen eraan.

NS, dat vandaag met jaarcijfers komt, zet jaarlijks zo’n 4,6 miljard euro om. Maar dat gebeurt lang niet alleen met geel-blauwe treinen. Dit zijn vier minder bekende kanten van het bedrijf dat voor 100 procent in handen is van de Nederlandse staat.

Update 11.00uur: De cijfers zijn er: NS heeft in 2014 een winst geboekt van 180 miljoen euro, op een omzet van 4,1 miljard euro. Na aftrek van incidentele posten is het bedrijfsresultaat echter 78 miljoen euro, door NS zelf omschreven als ‘onvoldoende’.

1. Gigantische horeca-ondernemer

Vergeet de rails. Na McDonald’s en Van der Valk is NS qua omzet het grootste horecabedrijf van Nederland.

Ook over de grens opent het broodjeszaken en koffiecorners op stations, zelfs op plekken waar niet eens NS-treinen rijden. Zo hebben België en Frankrijk hun eigen AH to go-versies en heet de Franse tegenhanger van C’est du Pain La Croissanterie. In het Verenigd Koninkrijk werkt NS samen met Costa: na Starbucks de grootste koffieketen ter wereld.

2. Enorme werkgever

Wie kijkt naar de Top-100 grootste werkgevers in Nederland, vindt NS op plek 10 met 32.155 werknemers. Binnen die eerste 10 is er maar één groter vervoersbedrijf: KLM. En één groter winkelbedrijf: Ahold.

Want dat NS zo hoog scoort, komt mede door al die winkels en horeca. Ook de verkoper bij de Rituals op Utrecht Centraal is namelijk gewoon in dienst bij NS. In totaal exploiteert het in Nederland twintig formules, samen goed voor bijna 400 verkooppunten; 40 procent van alle winkelpanden op stations.

3. Groter over de grens

Veel Nederlandser dan de Nederlandse Spoorwegen wordt het niet. Des te opvallender dat de vervoerstak in het buitenland vanaf dit voorjaar groter is dan die in Nederland. Die tak heet Abellio en sleepte in oktober nog een opdracht van 7,6 miljard binnen voor spoorvervoer in Schotland.

Beeld NS

In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk reden er onder de vlag van Abellio al bussen en treinen. Vanaf april komen daar - in ieder geval voor de komende zeven jaar - de lijnen in Schotland bij. Hierdoor groeit de jaaromzet van het dochterbedrijf van 1,6 naar 2,5 miljard euro. Aanzienlijk meer dan de Nederlandse vervoerstak (NS Reizigers en NS Hispeed): die was in 2013 goed voor een jaaromzet ter waarde van zo’n 2,2 miljard euro.

Daar blijft het, als het aan NS ligt, niet bij: in Stockholm heeft het groeigrage Abellio een kantoor geopend om aanbestedingen in Zweden binnen te halen.

4. Allerlei vervoersmiddelen

NS wil graag de hele vervoersketen domineren en heeft daarom een “deur-tot-deurfilosofie”: alleen treinen volstaan niet.

En dus rijden er in Utrecht en Groningen zo’n 700 bussen en 30 trams rond onder de vlag van Abellio-dochter Qbuzz. Plus flink wat Haagse trams en bussen, sinds NS in 2013 een belang van 49 procent kocht in het lokale vervoersbedrijf HTM. Deze week won Abellio bovendien de strijd om al het openbaar vervoer in Limburg vanaf eind volgend jaar te verzorgen.

Wat ook bij die strategie hoort: de OV-fietsen. Die zijn in het Verenigd Koninkrijk zo geliefd dat de Schotse transportminister deze week bekende dat de “Nederlandse expertise op het gebied van fietsen” een belangrijke rol speelde bij het verkrijgen van de Schotse concessie.

Treinen, bussen, trams, fietsen. Wat nog mist? Inderdaad, taxi’s. NS al heeft zijn eigen NS-zonetaxi’s. Maar dat is niet genoeg. En dus voert het nu gesprekken met onder meer Uber en diens concurrent Taxify. Je moet wat, van deur tot deur.