‘Coca-Cola betaalt 19.000 euro per jaar aan scholen voor het plaatsen van frisdrankautomaat’

Dat twitterde Doris Voss, de oprichter van Tijd voor Eten

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Friet en Turkse pizza, dat zijn de populairste pauzesnacks in Hilversum, vertelde kraamhouder Youness vorige week zondag in actualiteitenprogramma De Monitor. Hij stond pal voor de uitgang van een middelbare school. De scène illustreerde een belangrijk probleem bij obesitasbestrijding onder jongeren: op school vinden ze ‘fout’ voedsel, zonder ouderlijk toezicht. Naar aanleiding van de uitzending twitterde Doris Voss (@tijdvooreten): „Coca-Cola betaalt 19.000 euro per jaar aan scholen voor het plaatsen van frisdrankautomaat. #ZEMBLA2013.”

Waar is het op gebaseerd?

Doris Voss is oprichter van Tijd voor Eten, een stichting die zich hard maakt voor gezond eten op scholen in Amsterdam. Het bedrag dat ze twitterde, komt uit een aflevering van Zembla.

En, klopt het?

In de uitzending ‘Zoete Verleiders’ uit 2013 bezochten onderzoeksjournalisten van televisieprogramma Zembla het Etty Hillesum Lyceum in Deventer. De directeur van de school verklaart in de uitzending: „Zij [Coca-Cola] geven een bepaalde vergoeding aan de school voor het mogen plaatsen van die automaten.” Hij zegt: „Ja, ik heb het even nagevraagd. We hebben vorig jaar rond de 18, 19.000 euro gekregen voor het Etty Hillesum College als totaal. Per locatie tussen de 4,5 en de 5.000 euro.” Zembla-programmamaker Marieke van Santen stuurt een kopie van het contract tussen de frisdrankfabrikant en de school. Daaruit blijkt dat ‘de klant’ (de school) is vrijgesteld van betaling van de huurprijzen voor koelers en automaten (400 euro per jaar). Daarnaast krijgt de school een jaarlijkse ‘samenwerkingsbijdrage’ van 0,15 cent per leerling per type blikje: 1.Coca-Cola, 2.Coca-Cola Light of Zero, 3. Fanta Orange of 4. Andere dranken. In de school worden alle vier de typen aangeboden, wat neerkomt op een vergoeding van 0,60 cent per leerling. Een woordvoerder van Coca-Cola bevestigt het totaalbedrag, maar benadrukt dat dit is opgebouwd uit de vergoeding per leerling, de waarde van de apparaten en de commissie die voor het plaatsen van de machines is betaald. De directeur van het lyceum bevestigt per e-mail wat hij in de uitzending heeft gezegd: dat er 19.000 euro is betaald. De Coca-Colawoordvoerder zegt dat het beleid inmiddels is gewijzigd. Bij nieuwe contracten betaalt Coca-Cola alleen nog ‘in natura’. Dat wil zeggen: in de vorm van apparatuur. Het bedrijf betaalt nog wel geld voor activiteiten die zijn gericht op bewegen of het milieu. Bestaande vergoedingsafspraken, zoals die met het Etty Hillesum Lyceum, lopen nog wel door – in het geval van Etty Hillesum tot augustus 2016.

Het contract met het Etty Hillesum Lyceum ziet eruit als een standaardcontract. Er zit een appendix ‘Algemene Samenwerkingsvoorwaarden Middelbare Scholen’ bij. Daarin wordt gesproken over een standaardcontract, de Samenwerkingsovereenkomst Middelbare Scholen. Dat doet vermoeden dat Coca-Cola vaker volgens hetzelfde format zaken heeft gedaan. De algemene voorwaarden zijn ook bij andere scholen gebruikt, bevestigt een woordvoerder, al zijn ze inmiddels gewijzigd. Bestaande afspraken lopen nog door tot het contract afloopt, bevestigt ze, maar over de waarde daarvan wil ze niets zeggen „uit respect voor de klanten”. Er zijn zo’n 645 middelbare scholen in Nederland. Als Coca-Cola met een flink aantal vergelijkbare afspraken heeft gemaakt, loopt dat nogal op.

Maar, een belrondje onder middelbare scholen leert dat er ook veel scholen zijn die met een cateraar werken. Markies Catering verzorgt de frisdrankautomaten voor ruim 200 scholen in Nederland, zegt een werknemer. Dat gebeurt volgens de richtlijn van het handvest Gezonder Voedingsaanbod op Scholen. Een kwart van de blikjes mag nog maar uit suikerrijke dranken bestaan, zoals Coca-Cola. De cateraar krijgt een vergoeding per aantal verkochte liters; de school heeft (meestal) geen directe afspraak (meer) met Coca-Cola. Markies Catering: „Maar er zijn nog genoeg scholen die het zelf doen.”

Conclusie

Het bedrag dat in Zembla werd genoemd is de vergoeding die Coca-Cola betaalde aan één scholengemeenschap, niet aan het totaal van de ongeveer 645 middelbare scholen in Nederland. Als je de tweet binnen zijn context beoordeelt, klopt de stelling. Door heel Nederland zal het totale bedrag dat Coca-Cola aan scholen betaalt hoger liggen. Wij beoordelen de stelling daarom als grotendeels waar.