Bewaakt, bedreigd, op de boot gezet

Niet 29, maar meer dan 300 migranten zijn deze week verdronken toen ze probeerden Italië te bereiken.

Enkele overlevenden van de overtocht bij zware storm werden gisteren aan land gebracht. Ze waren zondag in open rubberboten vertrokken uit Libië. Waarschijnlijk kwamen meer dan 300 migranten om. Foto Antonio Parrinello/Reuters

Ze zagen de ruwe zee en ze wilden niet. Maar de smokkelaars hielden hen onder schot en dwongen hen aan boord te gaan. Dat vertelden migranten die gisteren in Lampedusa aan land kwamen aan Italiaanse media en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). „We mochten niet omkeren. We werden bewaakt en bedreigd. Wat konden we doen?” zei een van hen.

Gisteren bleek dat zondag en maandag niet 29, maar waarschijnlijk meer dan 300 migranten zijn gestorven toen ze probeerden Italië te bereiken in open rubberboten tijdens een zware storm. Mensenrechten- en migrantenorganisaties baseren zich voor dit dodental uitsluitend op de verhalen van overlevenden. Andere bewijzen zijn er nog niet.

Maandag werd bekend dat 106 opvarenden van één rubberboot waren gered. Op weg naar Lampedusa, in een eveneens open boot van de Italiaanse kustwacht, stierven 22 aanvankelijk geredde migranten alsnog aan onderkoeling. Alleen vertrokken zaterdag niet één, maar vier rubberboten van de Libische kust, elk met zo’n honderd mensen aan boord. Vlak bij de plek waar de eerste boot werd aangetroffen, dreven twee vlotten: één met twee en één met zeven mannen aan boord. Het vierde vlot zou met alle opvarenden zijn gezonken.

„Dit is meer dan een tragedie, het is een misdaad, de ergste die ik in vijftig jaar dienst heb gezien”, zei IOM-directeur William Lacy Swing in een persverklaring.

VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en humanitaire organisaties leverden gisteren opnieuw felle kritiek op de Europese organisatie Frontex, die op de Middellandse Zee patrouilleert. Italië besloot in november te stoppen met Mare Nostrum, de humanitaire missie die tot doel had migranten te redden. De opvolger, EU-operatie Triton van Frontex, draait om grensbewaking. Er wordt alleen voor de Europese kust gepatrouilleerd.

De Italiaanse ministers Angelino Alfano (Binnenlandse Zaken) en Paolo Gentiloni (Buitenlandse zaken) zeiden in Italiaanse media dat Triton onvoldoende is. Voormalig premier Enrico Letta twitterde: „#HerstelMareNostrum. Of de andere Europese landen het willen of niet. Of het stemmenverlies veroorzaakt of niet.”

Een woordvoerder van de Europese Unie, Natasha Bertaud, zei tegen Reuters dat Frontex doet wat met zijn jaarlijkse budget van 90 miljoen euro mogelijk is. „Vingers wijzen brengt ons nergens. Als we serieus willen praten over het verbeteren van de situatie moeten we het ook over een adequate financiering hebben.”

„We doen wat we kunnen”, zegt woordvoerder Ewa Moncure van Frontex aan de telefoon. „Frontex was sinds november bij eenderde van alle reddingsoperaties betrokken, terwijl dat niet ons mandaat is.” De organisatie heeft twee vliegtuigjes, één helikopter en zes patrouilleschepen tot zijn beschikking, zegt Moncure. „En de Middellandse Zee is 2,5 miljoen vierkante kilometer groot.”

De opvarenden waren vrijwel allemaal Afrikanen. Ze kwamen onder meer uit Eritrea, Somalië, Senegal, Gambia, Niger, Mali en Mauretanië. Ze waren aan boord gegaan bij Tripoli.

Libische mensensmokkelaars zijn berucht. De chaos in Libië, waar milities sinds het einde van het regime van dictator Gadaffi de dienst uitmaken, heeft van het land een mekka voor mensensmokkelaars gemaakt, zegt Moncure. „Niet alleen criminelen, ook milities smokkelen. En de pakkans is nihil.”

De Libische netwerken strekken tot diep in Afrika. „Ook vóór de Arabische Lente was Libië een migratieland”, legt Moncure uit. „Als relatief rijk moslimland trok het arbeiders uit zuidelijker Afrikaanse landen. Die verloren hun baan toen de burgeroorlog uitbrak en fungeren nu veelal als trait d’union tussen Libische bendes en hun land van herkomst.” Was het maar een kwestie van Mare Nostrum of Triton, verzuchtte de Italiaanse premier Matteo Renzi gisteren. „De echte politieke kwestie is dat Libië al maanden, jaren volkomen stuurloos is.”

Migrantenorganisaties verwachten in 2015 een verdere toename van het aantal bootvluchtelingen op de Middellandse Zee.