Vandaag is het erop of eronder voor Oekraïne. Dit zijn de agendapunten

Vanaf vanmiddag praten Merkel, Porosjenko, Poetin en Hollande over een oplossing voor de oorlog in Oost-Oekraïne die maar niet wil stoppen. Een wapenstilstand afkondigen is echter niet zo makkelijk. Een korte terugblik op wat er is gebeurd en welke zaken er vanavond op de agenda staan.

Poetin, Merkel en Hollande tijdens hun ontmoeting van afgelopen vrijdag. Foto EPA / Sergej Itnitski

Vanaf vanmiddag praten bondskanselier Angela Merkel, president Petro Porosjenko, president Vladimir Poetin en president François Hollande over een oplossing voor de oorlog in Oost-Oekraïne die maar niet wil stoppen. Een wapenstilstand afkondigen en een akkoord sluiten is echter niet zo makkelijk. Een korte terugblik op wat er het afgelopen jaar is gebeurd en een overzicht van welke zaken er vanavond op de agenda staan.

Janoekovitsj weg en De Krim geannexeerd

Het is in de Donbas al bijna negen maanden oorlog tussen pro-Russische separatisten en het Oekraïense regeringsleger. Het begon in november 2013 toen president Viktor Janoekovitsj het associatieverdag met de Europese Unie niet wilde ondertekenen. Er ontstonden protesten die in 2014 uitmondden in een ware volksopstand die uiteindelijk Janoekovitsj dwong om af te treden. De protesten breidden zich vervolgens uit naar het oosten van het land, met als epicentrum Donetsk.

Foto EPA / Sergey Dolzhenko

Demonstranten in het centrum van Kiev tijdens de grote protesten aan het begin van 2014. Foto EPA / Sergey Dolzhenko

Ook annexeerde Rusland het Oekraïense schiereiland De Krim. Er werden verkiezingen gehouden en het land koos een nieuwe president: Petro Porosjenko. Zijn belangrijkste opdracht was (en is) het beëindigen van de onlusten in de oostelijke regio’s en zorgen voor economische stabiliteit. Sinds het aantreden van Porosjenko is er in Oekraïne constant oorlog. De laatste weken lijkt het verder te verergeren en zijn er dagelijks berichten over tientallen doden aan beide kanten. Gisteren begon het Oekraïense leger met een nieuw offensief tegen pro-Russische separatisten bij de havenstad Marioepol.

Terug naar de onderhandelingstafel

Ondertussen proberen de twee grootmachten van Europa, Duitsland en Frankrijk, de stabiliteit terug te brengen. Sinds vorige week zijn Merkel en Hollande bezig om via ontmoetingen en telefonische overleggen Oekraïne, separatisten en Rusland weer tot een akkoord te bewegen. Zo spraken ze vorige week donderdag in Kiev met Porosjenko en waren ze een dag later voor een topoverleg in het Kremlin. Maar al die gesprekken leidden tot niks. Vandaar dat dit weekend werd besloten tot een ultieme poging: een nieuw topoverleg in de Wit-Russische hoofdstad Minsk met alle betrokkenen. Rusland-expert en buitenlandredacteur Hubert Smeets schrijft daar vandaag het volgende over in NRC Handelsblad (€):

In een sfeer van wederzijds wantrouwen en pressie wordt in Minsk onderhandeld over een bestand in het oosten van Oekraïne, waar de oorlog steeds meer dreigt uit te dijen tot een militaire confrontatie die heel Europa zou kunnen raken.

Hier draait het om vanavond

In Minsk zijn op dit momenten al voorbesprekingen aan de gang. Later vandaag zullen de vier regeringsleiders bijeenkomen voor de finale fase. Dat overleg begint vanavond om 18.00 uur en er wordt veel van verwacht. Dit zijn de zeven belangrijkste agendapunten.

  1. Een wapenstilstand afsluiten. Dat is een lastige klus, vooral omdat lang niet alle betrokken pro-Russische rebellen zich aan de officiële regels houden. Het akkoord van 5 september 2014, dat ook in Minsk werd gesloten, hield amper stand. De twee belangrijkste redenen hiervoor waren dat beide zijden zich niet wilden neerleggen bij de status-quo van de frontlinies. Daarnaast bleek de neutrale zone van 30 kilometer breed te klein. In een nieuw akkoord zou er worden gesproken over een zone die 50 tot 70 kilometer breed is. Maar, al zou dit gebeuren, dan is het nog maar de vraag wie en hoe er toezicht op kan worden gehouden.
  2. De grens is zo lek als een mandje. De grenscontrole, die wordt geleid door de OVSE, stelt niks voor. De fractievoorzitter van de partij van president Porosjenko eist dat de grens enkel door Oekraïense soldaten zou worden bewaakt. Het is ondenkbaar dat de rebellen daarmee instemmen.
  3. Gevangenen uitruilen. Het enige ‘lichtpuntje’: het enige onderdeel van het vorige akkoord dat wél standhield, was de uitruil van krijgsgevangenen. Sinds december werden er bijna 370 uitgewisseld: 145 Oekraïners tegen 222 pro-Russische rebellen. De verwachting is dat een zelfde soort proces één dezer dagen opnieuw zal plaatsvinden.
  4. Wie is de baas? In de Donbas vechten naast Oekraïense militairen en plaatselijke opstandelingen ook vrijwilligersbataljons uit Oekraïne en huurlingen uit Rusland. De centrale bevelslijnen aan beide zijden zijn diffuus. Dat kan een probleem opleveren als men het akkoord, als dat gesloten wordt, wil implementeren.
  5. Afscheiding van Oekraïne. Een ongetwijfeld belangrijk onderdeel van de besprekingen van vanavond zal het onderwerp autonomie zijn. Rusland wil al een jaar dat Oekraïne een federale staat wordt, met veel macht voor de regio’s. De regering in Kiev wil echter alleen autonomie geven op het gebied van fiscale zaken, politiebeleid, onderwijs, taal en cultuur.
  6. Financiële middelen. Het oosten van Oekraïne kampt met grote problemen op het gebied van betalingsverkeer. Pinautomaten zijn leeg. Vooral bejaarden hebben daar last van. Omdat Kiev de pro-Russische rebellen ervan verdenkt lokale bankrekeningen te plunderen, is de betaling van de pensioengelden gestaakt. Deze stap is veroordeeld door Europa, dat vindt dat Oekraïne verplichtingen jegens zijn ouderen moet nakomen. Maar Kiev geeft nog geen krimp.
  7. Het dagelijks leven. Ook het functioneren van de nutsbedrijven is een probleem in de Donbas. Het oorlogsgebied is, net als de Krim, aangesloten op de Oekraïense netwerken voor water en elektriciteit. De regering in Kiev gebruikt dit als pressiemiddel. En daarbij blijft het niet. Talrijke nutsvoorzieningen zijn door de oorlog kapot of geheel verwoest. De vraag is wie er voor de reparatie opdraait.

Lees verder in NRC Handelsblad (€): Een laatste kans om veel grotere oorlog af te wenden.