Uitzicht op de Amerikaanse Droom

1981 was, zoals het verhaal wil, het meest gewelddadige jaar in de geschiedenis van New York. In A Most Violent Year, de derde speelfilm van J.C. Chandor, is het ook het meest desolate. Een winters braakland aan de oevers van de East River, waar hoofdpersoon Abel Morales, een immigrant die de Amerikaanse Droom leeft, een olieterminal wil kopen van een chassidische zakenman. Er zijn meer kapers op de kust, en langzamerhand sluit zich een net van intimidatie en geweld om hem heen en moet hij steeds meer compromissen sluiten zonder gecompromitteerd te raken.

Het is ook het niemandsland tussen de romantische maffia van The Godfather van Francis Ford Coppola en de sexy Goodfellas van Martin Scorsese. Het stille moment van vlak voordat corruptie glamoureus werd. Grimmige nostalgie die ook een toekomstvisioen kan zijn, met name door de rol die olie in het verhaal speelt.

Regisseur J.C. Chandor betoont zich een ouderwetse verhalenverteller en psycholoog in de traditie van de paranoiathrillers van Alan J. Pakula. Maar in de huidige zoektocht naar de ‘grote Amerikaanse filmmaker van nu’ (is het Paul Thomas Anderson? Is het David Fincher?) wordt zijn naam vaak over het hoofd gezien, omdat zijn films weliswaar de Amerikaanse mythen herinterpreteren, maar niet macho genoeg zijn.

Chandor neemt de tijd om zijn personages op te bouwen. Oscar Isaac is fenomenaal als de man die vastbesloten is te slagen in het leven én zijn handen schoon te houden. Die zo zijn best doet om een man van eer te zijn dat hij over het hoofd ziet dat zijn echtgenote Jessica Chastain de dochter is van een gangster uit Brooklyn, en dat je sommige zonden van de vaderen niet kunt wegwassen. Hij filmt ze bijna als portretstudies in clair-obscur, en met weinig scherptediepte. Even vlak en uitzichtloos uiteindelijk als hun levens.

Hoe verschillend in stijl en aanpak Chandors films ook zijn, ze vormen een geheel in hun zoektocht naar wat moreel gedrag is, en in hoeverre een persoonlijke moraal te verdedigen is met een sociale. Ook Abel Morales is een goed mens in slechte tijden, iemand wiens beslissingen we stap voor stap kunnen volgen en rationaliseren. En als hij dan uiteindelijk aan het water staat en alles heeft wat hij wilde, dient het volgende morele verlies zich alweer aan. Dat kruipt onder je huid, onder je nagels, als het vuil dat zich nu eenmaal vastzet op schone handen.