Hopeloos ouderwets

Keti Koti, de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij op 1 juli, krijgt dit jaar voor het laatst 50.000 euro subsidie. Daarna moet de organisatie jaarlijks een aanvraag indienen.

De zeeheldenfilm Michiel de Ruyter mocht 8 miljoen kosten. De krantenlezer weet dat er protest was, omdat de film geen accurate voorstelling van de geschiedenis weergeeft. Michiel de Ruyter wordt neergezet als onbetwistbare held. Dat hij slavenhandel mede mogelijk heeft gemaakt, paste niet in de verhaallijn.

Waar een kunstenaar zijn ‘darlings’ doodt, schuift de maker van puur entertainment alles wat moeilijk is uit beeld.

Michiel de Ruyter schotelt een geschiedenisles voor, verpakt in bekende acteurs en special effects. Dat vermaakt (sommigen), maar als didactische vorm is het hopeloos ouderwets: de verhoudingen zijn klassiek zoals je dat zelfs in het museum niet meer ziet: het scherm communiceert, de kijker ontvangt. Je hebt een verteller en een toehoorder, een leraar en een leerling.

Onlangs kon ik ergens een Oculus Rift proberen. Wanneer je zo’n bril opzet, stap je in een 3D-wereld van 360 graden. De makers van het beeld waarin je belandt, hebben verschillende plotlijnen gefilmd, zodat het verloop van het verhaal afhankelijk is van de kijker.

Wanneer je om je heen kijkt, beweegt het beeld mee. Door mijn koptelefoon klonk muziek en ik waande me op een feestje, danste mee met vreemden. Ook werd ik toegesproken door de acteurs en kon ik, door naar een object in de kamer toe te draaien, de verhaallijn sturen.

Mijn roes werd pas doorbroken toen een andere deelnemer, met een eigen bril, op zijn eigen feestje zei: ‘Hallo, je raakt me aan.’

Pardon.

Maar ook dat kan worden opgelost: er zijn al technieken waarmee ze de aanrakingen of lichaamswarmte van een geliefde in kleding kunnen opslaan. Hetzelfde moet mogelijk zijn voor de beleving van pijn. Zie daar een ultieme, nieuwe vorm om de geschiedenis doorleefd te begrijpen.

Zo’n interactieve vorm van herdenking past bij de autonomie die ieder modern individu zichzelf toeschrijft. Bovendien is de Oculus Rift eerlijk: je weet immers dat wat je ziet, afhankelijk is van je eigen blik, terwijl een film als Michiel de Ruyter je juist wil laten vergeten dat er een verteller – één perspectief – achter de knoppen zit.

De eerste consumentvriendelijke brillen worden waarschijnlijk dit jaar op de markt gebracht. Misschien loopt het intrekken van steun voor Keti Koti daarop vooruit: voor 2016 krijgen we van de Rijksoverheid allemaal zo’n Oculus Rift thuis. Op de afgesproken herdenkingsdagen sluit iedereen zijn eigen bril op de pc aan en beleeft ieder zijn eigen versie van de geschiedenis.

En niemand raakt nog iemand aan.