Minder gas uit Groningen. Wat kost dat?

Om Groningen te sparen wordt er minder gas geboord, zo liet minister Kamp maandag weten. Wat dat voor de begroting betekent? Ongeveer een miljard, zo zei hij gisteren.

Schade in de dertiende eeuwse kerk van Westerwijtwerd, hartje aardbevingsgebied Foto Kees van de Veen

Op de vraag hoeveel zijn gasbesluit de schatkist kan gaan kosten, gaf Henk Kamp maandag op de persconferentie in Den Haag twee antwoorden. „Dat weet ik niet precies.” En: „Het zal iets in de orde van grootte van een miljard zijn.”

Met dat al dan niet bewuste rookgordijn gaf de minister van Economische Zaken (VVD) aan dat zijn beleid rond de nationale gaswinning niet alleen een gevoelige en onzekere kwestie voor de inwoners van Groningen is, maar ook voor de rijksbegroting.

Bij Kamps eerdere beslissing om de Groningse gasproductie te beperken, in december, was de financiële consequentie wel goed te berekenen. Door het terugdraaien van de gaswinning met 3,1 miljard kubieke meter (tot 39,4 miljard kuub) zouden de gasbaten volgens de prognoses toen met 700 miljoen euro omlaag gaan. De baten waren voor dit jaar geraamd op 9,1 miljard euro. Elke kuub minder gas uit de grond, zo valt uit die rekensom op te maken, scheelt de schatkist dus 225 miljoen euro.

Olieprijs stijgt weer

Omdat het kabinet nu heeft besloten de gaskraan alleen voorlopig nog wat dichter te draaien, en zich nadrukkelijk het recht voorbehoudt om na 1 juli de productie weer op te voeren, zijn de precieze gevolgen inderdaad lastig in te schatten. Los nog van de gasprijs, die vorig jaar in het spoor van de olieprijs behoorlijk is gedaald – de olieprijs die overigens weer aan het klimmen is.

PvdA-leider Samsom noemde het gisteren „ondenkbaar” dat de gasproductie na 1 juli weer wordt opgevoerd. Volgens hem is de afspraak in de coalitie: vanaf nu „zo min mogelijk” gas winnen. Uitgaande, voor het gemak, van de gasprijs van december en het scenario dat Kamp de gasproductie blijvend lager houdt, zal de gasproductie voor het gehele jaar op 35 miljard kuub uitkomen. Dat zou, ten opzichte van de oorspronkelijke planning van 42,5 miljard kuub, een derving betekenen van 1,7 miljard euro.

Voorjaar vol meevallers

Dat is slecht nieuws voor de Haagse plannenmakers, die nog wel zo optimistisch aan het nieuwe jaar begonnen. Een maand geleden duidden de meeste signalen op een voorjaar vol meevallers. De economie trekt immers aan, de werkloosheid daalt. Dat betekent: lagere werkloosheidsuitkeringen en hogere belastinginkomsten.

Indicatoren hiervoor zijn drie factoren die laag ‘staan’: de rente, de olieprijs en de eurokoers. En drie dingen die ‘aantrekken’: de wereldhandel, de huizenmarkt en de binnenlandse consumptie. Voor het ministerie van Financiën leidt een lage rente tot een aanzienlijke daling van de lasten op de staatsschuld. Andere overheidsuitgaven die lager uitvallen dan voorzien, worden verwacht in de zorg en bij sociale zaken. Onlangs meldde het UWV 10.000 uitkeringen minder in 2015. Dat bespaart een half miljard.

De miljarden die bij de aanstaande beursgang van staatsbank ABN Amro worden opgehaald, worden volgens afspraak louter gebruikt om de staatsschuld terug te dringen. Dat leidt dan tot structureel lagere rentelasten, maar er staat een verlies aan dividendinkomsten tegenover.

Maar ook tegenvallers

Tegenover deze (potentiële) meevallers staan, naast de vermoedelijke gastegenvaller, nu al extra uitgaven waar een groeiende meerderheid van de Tweede Kamer om vraagt. Terrorisme en brandhaarden in de wereld vragen een hoger budget voor de nationale veiligheid (AIVD en defensie). De coalitiepartijen VVD en PvdA willen een einde maken aan de trend van bezuinigingen op veiligheid en justitie. Dat zou een dispuut van staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) met de Eerste Kamer kunnen helpen oplossen. Daar keerde een meerderheid zich tegen besparingen op de rechterlijke macht (griffierechten en gesubsidieerde rechtsbijstand).

En dan is nog niet alles. Als het kabinet zich na de Statenverkiezingen van 18 maart aan de eerste begrotingsronde zet, heeft het de meevallers óók nog nodig om de hervorming van het belastingstelsel te betalen. Daarvoor is, becijferde Financiën, 3 tot 5 miljard euro ‘smeergeld’ nodig ter compensatie van ongunstige financiële effecten.