De macht van het onderbuikgevoel

Vaak handelen we minder slim dan we zelf denken. Maar als professionele beleggers dat doen kan dat miljoenen kosten. Dus praat jezelf niet te snel aan dat je de nieuwe Google hebt ontdekt.

Als jij een beslissing neemt die gaat over duizenden of misschien miljoenen euro’s, dan maak je een rationele afweging. Je zet voors en tegens op een rijtje. En je kijkt vooral héél goed naar de cijfertjes. Toch?

Nou nee, zo gaat het dus vaak niet, zegt Oliver Spalt (35). Hij geeft les aan mensen in de financiële sector: managers, professionele beleggers, CEO’s. Spalt is ook hoogleraar behavioral finance, een onderdeel van de economie dat steeds meer aandacht krijgt. Behavioral finance gebruikt psychologische en sociologische inzichten om te begrijpen hoe economische beslissingen worden genomen. En zo rationeel gaat dat dus meestal niet.

Een voorbeeld. Onlangs deed Spalt in de Verenigde Staten onderzoek naar waarom beleggers een aandelenfonds wel of niet kopen. En wat blijkt, de naam van de manager van dat fonds heeft invloed. „Als je twee identieke fondsen hebt, en de ene wordt beheerd door iemand die John heet en de ander door iemand die Mohammed heet, dan krijgt John het geld.” Je zou denken, of hopen, dat beleggers alleen geïnteresseerd zijn in opbrengst, zegt Spalt. „Zo zie je dat veel zaken die geen rol zouden moeten spelen, dat toch doen.”

Er zijn drie soorten fouten die vaker worden gemaakt, zegt Spalt. Om te beginnen hebben beleggers een ‘local bias’: ze halen hun aandelen graag van dichtbij. Een Nederlandse belegger koopt vaker Nederlandse aandelen. Economisch gezien een slechte strategie, Nederland is maar een klein onderdeeltje van de wereldeconomie. „Maar het geldt ook voor Amerikaanse beleggers, je spreidt je kansen te weinig.”

Daarnaast overschatten beleggers zichzelf. „De meeste investeerders denken dat ze de markt kunnen ‘verslaan’.” Dat ze iets zien, wat de rest niet doorheeft. Spalt: „Je kunt jezelf makkelijk aanpraten dat je de nieuwe Google hebt ontdekt, maar in de meeste gevallen is dit een illusie.”

Het is trouwens heus niet alleen een eigenschap van mensen in de financiële sector, bijna iedereen overschat zichzelf, zegt Spalt. Uit een beroemde studie in de psychologie waarin studenten wordt gevraagd of ze veilig rijden, blijkt dat 83 procent denkt bij de beste 30 procent te horen. „Dat kan natuurlijk niet waar zijn.”

En de laatste fout die veel gemaakt wordt: focussen op de verkeerde informatie. Zoals denken dat een goed bedrijf met perfect management ook meteen een goede investering is, zegt Spalt. Maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn. „Een goede investering is iets wat je goedkoop krijgt, en wat meer waard wordt.”

Maken professionele beleggers deze fouten ook?

„Kijk, je kunt niet zomaar Goldman Sachs bellen en zeggen: mogen we even naar jullie gegevens kijken om te zien wat jullie voor domme dingen hebben gedaan. Maar er zijn zeker redenen om aan te nemen dat professionele fund managers dit ook doen. Ik heb veel onderzoek gedaan naar CEO’s. Zij kopen soms bedrijven. Uit mijn onderzoek blijkt dat zij te zeer geneigd zijn risicovolle bedrijven te kopen – zo denken ze hoge opbrengsten te kunnen krijgen. Terwijl je natuurlijk mag aannemen dat ze dat doen omdat ze denken dat het een goede aankoop is. Ook een CEO is maar een mens. En zelfs al ben je ontzettend slim, en de meeste CEO’s zijn dat, de toekomst blijft onzeker.”

De ideale belegger, bestaat die?

„Aan zelfoverschatting van je eigen capaciteiten is erg moeilijk iets te doen: dat weet je waarschijnlijk niet eens van jezelf. Maar om te beginnen moet je je huiswerk doen. Je moet de cijfers kennen. En de meest gemaakte fouten in jouw werkgebied. Dat probeer ik mensen te leren tijdens mijn cursussen.”

Doen ze nu hun huiswerk niet dan? Dat klinkt nogal ongelofelijk. Het gaat om zo veel geld.

„Klopt. Maar je moet ook niet vergeten dat veel informatie verstopt wordt. Zelfs bij standaard financiële producten zit zo’n ingewikkelde prospectus, tachtig pagina’s, kleine lettertjes en allemaal juridisch taalgebruik. Topbeleggers krijgen zo ontzettend veel informatie te verwerken. Het is niet altijd duidelijk hoe ze die moeten interpreteren. En omdat niemand precies kan vertellen hoe je al die informatie moet wegen, denk ik dat onderbuikgevoel ook een rol gaat spelen. Zo ontstaan systematische fouten, zoals een structureel te optimistische kijk op de huizenmarkt.”

Wat kun je daaraan doen?

„De volgende keer dat je een geweldige investeringskans ziet, vraag jezelf eens af: hoe kan het dat dat anderen niet opgevallen is, inclusief alle topinvesteringsbanken? En voordat je een beslissing maakt, ga even zitten en stel je het volgende scenario voor: ik doe dit, en over drie jaar blijkt het een waardeloze investering te zijn. Bedenk dan zoveel mogelijk redenen waarom dat zo is. Zo zorg je ervoor dat je focust op negatieve aspecten. Als je op dat moment te optimistisch bent, dan kan dit helpen om een realistischere kijk te krijgen, blijkt uit onderzoek.”

Hoe moeten we verder, als de crisis straks achter de rug is?

„We moeten niet ontkennen dat menselijke fouten ook een rol hebben gespeeld. En daarnaast: misschien zou het beter zijn als we de schaal waarop beslissingen worden genomen in financiële instellingen proberen te verkleinen. In plaats van één persoon die een enorme beslissing neemt, twee personen, die een iets kleinere beslissing nemen. Maar in de praktijk is zoiets natuurlijk zo makkelijk nog niet. Denk je maar eens in: als jij CEO was, zou jij de helft van je macht weggeven?”