‘Schone’ president Jokowi maakt direct vuile handen

Jokowi wekt woede met benoeming mogelijk corrupte politiechef Indonesië.

Een affiche van president Joko Widodo als Pinocchio op een prikkeldraadversperring bij het presidentieel paleis in Jakarta, tijdens protesten vorig najaar tegen de hogere brandstofprijzen. Foto Mast Irham/EPA

Ilham Saenong weet dat hij hoge verwachtingen had, maar toch is de Indonesische activist teleurgesteld in de verrichtingen van president Joko Widodo. „Misschien ben ik te jong en te ongeduldig. Maar ik had meer verwacht”, zegt de programmadirecteur van Transparency International in Indonesië. Ieder jaar ziet Ilham Indonesië op de ranglijstjes van zijn organisatie wegglijden als cijfermatig bewijs van wat elke inwoner weet: Indonesië is corrupt, van de politie tot de ambtenarij, van het onderwijs tot de gezondheidszorg.

Ilham behoort tot de 71 miljoen Indonesiërs (53 procent van de kiezers) die hun hoop hadden gevestigd op Joko Widodo, beter bekend onder zijn bijnaam Jokowi. Dat juist intellectuele en progressieve dertigers en veertigers als Ilham twijfelen is funest voor Jokowi. Zij vormden de ruggegraat van de beweging die de massa’s mobiliseerde. Zij deelden in arme wijken folders en T-shirts uit om mensen te overtuigen en op te trommelen om op Jokowi te stemmen. Zij bouwden de websites waar mensen hun stemformulier konden uploaden toen de uitslag werd betwist. Zonder hen zou het algemene gevoel van onvrede onder de arme bevolking zich niet hebben vertaald in een stem voor Jokowi, want tegenstrever Prabowo strooide gretig met geld en douceurtjes.

Tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen beloofde Jokowi zich hard te maken voor een schoon, eerlijk en rechtvaardig Indonesië. Na honderd dagen aan de macht is er weinig meer over van de euforie van die zwoele oktoberavond na zijn inauguratie, toen hij werd toegejuicht door tienduizenden aanhangers . De teleurstelling die de jonge intellectueel Ilham voelt, wordt breed gedragen. Jokowi wordt steeds vaker gezien als een slappe leider die de weg kwijt is en een ministersploeg heeft aangesteld die geregeld hoon wekt.

Onbegrijpelijke logica

Zo begrepen weinig mensen iets van de logica van de regering om de invoer van tweedehands kleding te verbieden uit angst voor hiv-besmetting. Ngo’s begrijpen niet waarom Jokowi de veroordeelde moordenaar van mensenrechtenactivist Munir vroegtijdig vrijlaat maar weigert te luisteren naar clementieverzoeken van ter dood veroordeelde drugskoeriers.

Mensen begrijpen niet waarom Jokowi de brandstofsubsidies moest afschaffen. Dat heeft geresulteerd in prijsverhogingen over de hele linie. Huishoudster Suryanti (39) moet van 3 miljoen roepia (208 euro per maand) rondkomen. Voor een alleenstaande moeder van twee kinderen in Jakarta was dat altijd voldoende, maar nu niet meer. „Ik zie de effecten meteen. Pepers zijn enorm duur geworden. Mijn buren kopen op de markt al minder pepers”, zegt ze. Als Jokowi de president wordt die teweegbrengt dat Indonesiërs hun sambal laten staan, zal de geschiedenis niet mild over hem oordelen.

Kapper Sony (40) merkt het ook. De zaak waar hij werkt, in de kelder van een luxe winkelcentrum, verhoogde deze maand het tarief van 80.000 tot 100.000 roepia. „Volgens de baas was dat nodig. Maar ik krijg niet extra betaald terwijl ik per week 15.000 roepia meer kwijt ben aan benzinekosten”, zegt hij, zijn hand door zijn James Dean-kuif halend.

Vraag op straat in Jakarta naar Jokowi en men begint over de brandstofprijzen. Terwijl economen juist Jokowi’s keuze om het mes in de verkwistende subsidies te zetten steunen. Zo bespaart Jokowi dit jaar 8,82 miljard euro, geld dat hij wil investeren in wegen, spoorwegen en havens.

Het gemor over de brandstofprijzen was te voorspellen en leidt niet tot grote onrust. De meeste hoon wekt Jokowi met zijn weifelende optreden rondom de benoeming van een van corruptie verdachte politiegeneraal tot het nieuwe hoofd van de landelijke politie, een van de corruptste instellingen van het land.

Budi Gunawan is alles waar Jokowi tijdens zijn verkiezingscampagne tegen streed. Ondanks zijn ambtenarensalaris heeft Budi ruim 8,82 miljoen euro op zijn rekening. Zelf zegt hij dat het inkomsten zijn van familiebedrijven. De anticorruptiewaakhond Komisi Pemberantasan Korupsi (KPK) vermoedt dat Budi steekpenningen aannam. Toch kan Budi zomaar de hoogste politiechef van het land worden. Hij diende namelijk jaren als loyale adviseur van oud-president Megawati Soekarnoputri, de baas van de Strijdende Democratische Partij van Indonesië. En die is weer de grootste politieke bondgenoot in de coalitie van Jokowi.

Het parlement, waar Jokowi een minderheid heeft, heeft de druk opgevoerd door de benoeming van Budi goed te keuren. Jokowi zit klem tussen zijn verkiezingsbeloften, de wil van het electoraat en de wensen van de politieke bondgenoten die hij de komende jaren nodig heeft. Vooralsnog heeft hij besloten de aanstelling uit te stellen. Paleisvolgers verwachten dat er druk op Budi wordt uitgeoefend zich terug te trekken.

Corruptiebestrijders onthoofd

Budi kan zijn kandidatuur intrekken, maar dat doet weinig tegen het afbrokkelende gezag van Jokowi. Politiegeneraals hebben de afgelopen dagen wraak genomen op de corruptiebestrijders van de KPK door de directieleden te arresteren voor vermeende misdragingen uit het verleden. Dat het bewijs summier is maakt niet uit. Volgens de statuten van de KPK moet een directeur die onderwerp is van onderzoek aftreden. „Het doel is duidelijk: de KPK onthoofden. Het is dan uiteindelijk aan de president om nieuwe directeuren te benoemen”, zegt Erry Riyana Hardjapamekas, een voormalig directielid van de KPK en nu een naaste adviseur van Jokowi. De druk op Jokowi van zijn politieke bondgenoten zoals Megawati om zwakke kandidaten te benoemen zal enorm zijn, schat Erry.

De corruptiewaakhond is geliefd bij het volk, dat graag ziet dat Jokowi de onafhankelijkheid van de KPK bewaakt. Ondanks de regen van de voorbije dagen zijn er dagelijks protesten bij het kantoor van de KPK. Bescherm de KPK, wordt er gescandeerd.

Bij de elite is de KPK gehaat. In tien jaar heeft de KPK ruim 70 parlementariërs, een handvol centrale bankiers, één opperrechter van het hooggerechtshof en tientallen gouverneurs en regenten veroordeeld. Een machtige KPK bemoeilijkt duistere zaken tussen politici, rechters en zakenlieden. „De oligarchie die Indonesië decennialang controleerde vecht terug. Dit is een stevig gevecht over de toekomst van het land”, zegt Ilham.

Volgens de activist heeft Jokowi ook goede dingen gedaan. Hij hervormde de corrupte toezichthouder op de olie- en gassector. Hij nam stappen om het ziektekostenstelsel uit te breiden. Ilham: „Economie en gezondheidszorg waren vooraf belangrijke thema’s. Daarop was hij voorbereid. Maar de strijd om controle over het openbaar bestuur heeft hij erg onderschat. Dat moet hij nu aanpakken. De komende weken zullen wij zien of Jokowi in staat is een echte man te zijn.”