Nu gaat Groningen voor, niet de schatkist

De Groningse gaskraan gaat verder dicht – voor nu. Kamp kán ervoor kiezen om de gaswinning deze zomer weer op te schroeven. Maar de politieke druk uit Groningen is hoog.

Minister Kamp gaat de komende maanden minder gas uit de Groningse bodem laten wegvloeien, maakte hij gisteren bekend. Foto David van Dam

En daar is gasbesluit nummer drie. Voor de derde keer in ruim een jaar tijd kondigde minister Kamp (Economische Zaken, VVD) gisteren aan dat hij de gaskraan in Groningen verder dichtdraait. Het komende half jaar zal er slechts 16,5 miljard kuub gas uit de bodem worden gehaald – veel minder dan Kamp in december nog aankondigde. Die reductie kan het kabinet een tegenvaller van 2,4 miljard euro opleveren.

De belangrijkste reden om opnieuw minder te gaan winnen, zei Kamp tijdens een persconferentie, is de blijvende angst voor aardbevingen in het gebied. „De veiligheid van de mensen in Groningen, dat is wat ons drijft.” Hij kondigde ook de komst aan van een ‘nationale coördinator’, die de bewoners gaat helpen bij het versterken van huizen en de schadeafhandeling.

Maar hoe ingrijpend is Kamps besluit werkelijk? In feite gaat hij alleen tijdelijk minder gas uit de bodem halen: in de zomer besluit het kabinet of er definitief minder gewonnen gaat worden.

De gaskraan kan ook weer open

Het lijkt ondenkbaar dat het kabinet dan weer terug wil naar een hoger niveau, maar de mogelijkheid is er wel. Voor de zekerheid benadrukte de Groningse commissaris van de koning, Max van den Berg, nog even dat Kamps besluit voor hem een „eerste, mooie en onomkeerbare stap” is.

De coalitie sprak de afgelopen dagen intensief over Groningen. Vorige week donderdag werd in het Torentje van premier Rutte het principebesluit genomen om de gaskraan verder dicht te draaien. In het weekend is er druk gerekend door ambtenaren. Cruciaal is het begrip ‘leveringszekerheid’: hoeveel minder kan er in 2015 gewonnen worden zonder dat Nederlanders in de kou komen te zitten bij een strenge winter en als contracten met buitenlandse afnemers niet meer kunnen worden nagekomen?

Het was PvdA-leider Samsom die binnenskamers aandrong op verdere vermindering. De woede over de gaswinning dreigt zijn partij bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart een rampzalige nederlaag te bezorgen in het rode bolwerk Groningen. De VVD voelde weinig voor minder boren, maar dreigde alleen te komen te staan in de Tweede Kamer. Bovendien voelen de VVD’ers in het kabinet en de fractie de druk van hun partijgenoten in Groningen, die zich publiekelijk tegen het kabinetsbeleid hebben gekeerd.

Ziedaar de ingrediënten voor een politieke deal die voor beide coalitiepartijen aantrekkelijk is. De coalitie koopt tijd tot na de verkiezingen, die cruciaal zijn voor de meerderheid in de Eerste Kamer. De VVD kan zeggen dat Kamps gasbesluit uit december vooralsnog niet is aangepast, de PvdA kan suggereren dat de winning structureel verder omlaag gaat.

Daar komt nog iets bij. Over een week verschijnt een langverwacht rapport over de gaswinning van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. De belangrijkste conclusie ligt al enige tijd op straat: het Rijk heeft zich meer dan vijftig jaar niets aangetrokken van de veiligheid van de Groningers. De schatkist ging altijd voor. Met deze nieuwe vermindering kunnen VVD en PvdA zich verweren tegen de vele bittere verwijten die ongetwijfeld op het rapport zullen volgen.

Maar dat accepteert Groningen niet

Henk Kamp is een rechtlijnig man, waarschuwen ze bij de VVD: als onderzoeken straks uitwijzen dat er toch méér gewonnen kan worden zonder gevaar voor de veiligheid, gaat de gaskraan komende zomer gewoon weer verder open. Maar de puzzel van de minister wordt wel steeds ingewikkelder. Hij moet een balans zien te vinden tussen veiligheid, leveringszekerheid en de schatkist.

Daarbij heeft hij te maken met Groningse bestuurders die zich steeds nadrukkelijker opwerpen als vertolker van de regionale onvrede. Commissaris Max van den Berg sprak gisteren omineus over een „ingehouden woede” bij de Groningers. „Wij leveren warmte en geld voor heel Nederland en daar krijgen we schade, onzekerheid en onveiligheid voor terug. De spanning is opgelopen in het gebied.”