Niemand kon op tijd te hulp schieten

29 migranten stierven op de Middellandse Zee van de kou. Die reis is gevaarlijker nu niet Italië, maar de EU patrouilleert.

Foto Mauro Buccarello/AP

Golven van wel negen meter hoog, windkracht acht met ijskoude regen, een gammele, stuurloos geraakte boot: 29 bootvluchtelingen, vanuit Libië vertrokken naar Italië, hebben dit niet overleefd en zijn door de kou gestorven.

In Italië is met ontzetting gereageerd op deze nieuwe ramp met bootvluchtelingen. Volgens artsen had dit voorkomen kunnen worden als de hulpverlening anders was georganiseerd. „Deze mensen zijn niet bij een schipbreuk omgekomen, maar door de kou”, twitterde de geschokte voorzitter van de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden, Laura Boldrini, tevens voormalig woordvoerder van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR.

Boldrini en anderen wijzen erop dat sinds 1 november de Italiaanse reddingsoperatie Mare Nostrum is vervangen door Europese patrouilles die worden georganiseerd door Frontex, de Europese instantie die verantwoordelijk is voor de bewaking van de buitengrenzen. Er wordt nu met andere boten gepatrouilleerd en veel dichter bij de Italiaanse kust.

Mare Nostrum was in eerste instantie een humanitaire operatie, die moest voorkomen dat bootvluchtelingen in moeilijkheden zouden omkomen. Het doel van Frontex is voorkomen dat mensen ongezien de Europese Unie binnenkomen. In nood verkerende bootvluchtelingen in de internationale wateren zijn nu in eerste instantie aangewezen op hulp van passerende schepen.

Daarom moest het commandocentrum in Rome zondagmiddag de hulp inroepen van twee koopvaardijschepen in de buurt toen daar via de satelliettelefoon een alarmbericht van de bootvluchtelingen binnenkwam. Nog voor de kust van Libië was hun boot met 106 mannen aan boord stilgevallen.

Door de hoge golfslag konden de twee schepen niets beginnen. De doorweekte bootvluchtelingen moesten wachten op twee schepen van de Italiaanse kustwacht die vanaf het eilandje Lampedusa waren vertrokken, meer dan honderd mijl noordelijker.

Toen die zondagnacht ter plekke kwamen, waren er al zeven mensen overleden. De kustwacht slaagde er wel in de migranten te laten overstappen. Negentien uur na vertrek waren de open boten weer terug in Lampedusa. Op de lange terugreis waren nog eens 22 mensen overleden.

Maffiabendes

Dit had voorkomen kunnen worden, zei de burgemeester van Lampedusa, Giusi Nicolini, tegen La Repubblica. „Een heleboel mensen hebben dit op hun geweten, […] al degenen die doen of ze het niet hebben begrepen en nu misschien doen of ze het niet zien. Europa heeft besloten Italië opnieuw alleen te laten en Italië heeft in stilte toegelaten dat dit opnieuw is gebeurd.”

De operatie Mare Nostrum, die ongeveer een jaar heeft geduurd, kostte Italië ongeveer 9 miljoen euro per maand. Triton, zoals de operatie van Frontex is gedoopt, kost 2,9 miljoen euro per maand. Artsen op Lampedusa hebben erop gewezen dat de marineschepen die bij de patrouilles in de internationale wateren van Mare Nostrum werden ingezet, veel beter uitgerust waren om vluchtelingen eerste hulp te verlenen. Ze zouden ook sneller ter plekke zijn geweest.

Dat Europa de andere kant op kijkt, is nog geen reden voor Italië om dat ook te doen, schrijft commentator Gad Lerner vanmorgen in La Repubblica. „We geven zo ruimte aan het monopolie van de grensoverschrijdende maffiabendes, die behalve de routes voor migranten ook de illegale handel in wapens en grondstoffen controleren”, gebruik makend van de chaos in Libië.

Vorig jaar zijn, volgens cijfers van de UNHCR, zeker 3.419 bootvluchtelingen omgekomen bij pogingen Europa over zee te bereiken. Meer dan 207.000 mensen hebben het wel gehaald, de helft van hen kwam uit Syrië of Eritrea. Dit jaar zijn er al meer dan vijftig mensen omgekomen. In januari kwamen er 3.528 bootvluchtelingen naar Italië.