Mediaster die partij van haar vader facelift gaf

Ze erfde de partij van haar vader en ontdeed deze van zijn bruine randjes. Dankzij die ‘dediabolisering’ werd het Front National voor steeds meer Fransen een serieuze optie. Maar kan Marine Le Pen in 2017 ook president worden?

illustrati

Optredens van Marine Le Pen verlopen altijd volgens ongeveer hetzelfde stramien. Eerst laat ze op laatdunkende toon weten dat ze geen enkel vertrouwen heeft in de gevestigde politieke klasse. Dan doet ze een aantal stevige, tevoren bedachte uitspraken over actuele gebeurtenissen. En ten slotte volgen enkele inhoudelijke programmapunten die het gelijk van de burger, het Front National en van Le Pen zelf moeten bewijzen.

Zo gaat het ook deze middag. Omdat ze een lezing in Oxford moest geven, had Le Pen nog niet kunnen reageren op de halfjaarlijkse persconferentie van president Hollande van een dag eerder. Haar legertje vaste volgers zit in het hoofdkwartier van het FN in de grauwe Parijse voorstad Nanterre al even te wachten als ze, afgeschermd door de kalende lijfwacht die nooit van haar zijde wijkt, met ferme tred de vergaderzaal binnenstapt.

De vrouw die sinds 2011 de partijleiding (alsmede de kalende lijfwacht) overnam van haar vader Jean-Marie, neemt plaats voor een drietal Franse vlaggen. Ze zet haar meest sardonische glimlach op. „We hebben gisteren een vijfde persconferentie van de president moeten ondergaan. We verwachtten daar natuurlijk helemaal niets van, maar we hebben geluisterd omdat François Hollande nu eenmaal nog altijd president is”, zegt ze.

Florian Philippot, haar zeer machtige rechterhand, glimlacht in de deuropening. Naast hem een affiche met de tekst ‘Premier parti de France’, opgehangen na de verpletterende winst bij de Europese verkiezingen van vorig jaar. Ondanks de lage opkomst, stemde een kwart van de Fransen toen op het Front. Inmiddels slaat de partij virtueel nog hoger uit en buigen opiniepeilers zich over de vraag of Le Pen – ondanks het voor partijen die weigeren met anderen samen te werken nadelige Franse kiesstelsel – zelfs president zou kunnen worden.

‘UMPS’ één pot nat

Of het land nou door de PS van Hollande of door de UMP van Sarkozy bestuurd wordt, dreunt Le Pen, altijd is er diezelfde agenda „die Frankrijk veroordeelt tot Brussel, Berlijn en Washington”. Dat is, zegt ze, „het absolute echec van het beleid van de ‘UMPS’. Steevast voegt ze de twee machtsblokken samen tot één afkorting, om aan te geven dat de bestaande partijen één pot nat zijn. Kort daarna spreekt ze van een „eurodictatuur” die Frankrijk „machteloos” heeft gemaakt.

En dan komt de quote waarvan haar adviseurs weten dat die een paar uur later alle nieuwsmedia haalt. Ze praat over de „bijna obsessionele” pogingen van Hollande om na de aanslagen in Parijs de sfeer van de ‘republikeinse mars’ van 11 januari vast te houden. Le Pen gaat iets langzamer praten en bestudeert haar aantekeningen. „Ik betreur de schaamteloosheid van de regering die van de herinneringen aan deze aanslagen een pure abstractie wil maken, die de pijn van het land wil gebruiken om het land nog meer in verdoving te brengen”, zegt ze, tevreden in de camera’s kijkend.

Het FN wist zich de eerste dagen van januari wat moeilijk een houding te geven. De partij hield zich aanvankelijk stil en leek zich aan te sluiten bij de oproep tot nationale eenheid. Maar toen Marine Le Pen niet persoonlijk bleek uitgenodigd voor de mars in Parijs, reageerde ze op hoge toon dat ze buitengesloten werd. Het leidde tot euforie bij de andere politieke partijen, die zeker wisten dat ze zich zo voor lange tijd ongeliefd had gemaakt.

Dat bleek wensdenken, en niet voor het eerst. De politieke wapenstilstand van de eerste dagen na de aanslagen is voorbij en Le Pen is weer helemaal terug in bedrijf.

In het departement Doubs voerde ze campagne voor een tussentijdse verkiezing met de slogan ‘Islamistisch gevaar: laten we de Fransen beschermen!’ De FN-kandidaat haalde in de eerste ronde de meeste stemmen, maar werd zondag nipt verslagen door de kandidaat van de Parti Socialiste. Van het traditionele ‘republikeinse front’, dat de gevestigde partijen opwerpen om in een tweede ronde FN-winst te voorkomen, is weinig over. Met ogenschijnlijk groot gemak laat Le Pen zich weer dagelijks interviewen op radio en tv.

Le Pen heeft de partij van haar vader een facelift gegeven. Tegenover deze krant sprak ze in 2013 van een „professionalisering” van het FN. „We zijn volwassen geworden”, zei ze. „Dankzij haar is er nu de wil om ons alleen nog bezig te houden met de problemen van onze Franse medeburgers, in plaats van met onze eigen problemen”, meent Wallerand de Saint-Just, sinds jaar en dag penningmeester en advocaat van de partij.

Anders gezegd: interne oppositie, tegenspraak of al te openlijk racisme worden subiet gesmoord. Dat merkte vorige maand Aymeric Chauprade, chef van de Europese fractie en verantwoordelijk voor de internationale contacten, in het bijzonder die in Rusland. Toen hij kort na de Parijse aanslagen waarschuwde voor een „vijfde colonne” van moslims, nam Marine Le Pen hem zijn verantwoordelijkheden af. Eerder liet ze mensen uit de partij zetten die op Facebook de gekleurde minister van Justitie met een aap hadden vergeleken.

„Het FN moet voor iedere Franse kiezer die de oude partijen zat is, acceptabel zijn”, zegt Philippot. Voor hem is het FN de enige werkelijke „erfgenaam” van generaal De Gaulle.

Het was de verdienste van Jean-Marie Le Pen dat hij in 1972 als een van de oprichters van het FN alle extreemrechtse splinters samenbracht in één politieke partij. Zijn dochter, pas de tweede voorzitter uit de ruim veertigjarige partijgeschiedenis, slaagde erin met een gematigder politieke boodschap en een selectiever toelatingsbeleid de bruine randjes wit te wassen en bredere groepen kiezers aan te trekken. Stemden op de partij van haar vader nog vooral blanke heteromannen, onder Marine Le Pen is de partij ook in trek bij ontevreden vrouwen, homo’s en zelfs nakomelingen van immigranten die de volkswijken hebben zien verpauperen.

Gedaanteverandering

Die gedaanteverandering begon al voor 2011, toen Marine Le Pen na tumultueuze interne verkiezingen de partijleiding overnam, zegt Carl Lang, de voormalige secretaris-generaal van de partij, die in 2009 na meer dan dertig jaar lidmaatschap uit de partij werd gezet. Hij kent de familie Le Pen van binnenuit en noemt 2002 een „sleutelmoment” voor de ambities van Le Pen junior. „Tot die tijd heeft Jean-Marie de mogelijkheid van een opvolger nooit erg serieus genomen. Als Marine zich niet had aangediend, dan was hij voorzitter voor het leven gebleven. De familie Le Pen ziet de partij als persoonlijk bezit.”

Als lid van het comité Génération Le Pen was Marine Le Pen, tevens directeur van de juridische dienst van de partij, belast met wat het FN de ‘dediabolisering’ noemt: het verbeteren van het imago. Haar vader had in 2002 verrassend de tweede ronde van de presidentsverkiezingen weten te halen, maar legde het in de tweede ronde af tegen Jacques Chirac. Het republikeinse front functioneerde toen in optima forma: socialisten stemden na het verlies van Lionel Jospin massaal op de rechtse Chirac. Het was Marine Le Pen die voor het eerst het partijstandpunt mocht uitdragen tijdens de uitslagenavond op de nationale televisie.

„Ik ging slapen zonder een halve seconde te beseffen welke draai deze avond mijn leven ging geven”, schrijft ze in haar autobiografie À Contre-flots (Tegen de stroom in). De volgende dag meldde persvoorlichter Alain Vizier zich bij haar met vele tientallen interviewverzoeken. „Terwijl Jean-Marie Le Pen altijd als duivel werd geportretteerd, is Marine een puur product van de Franse pers”, meent Lang.

De dan 33-jarige Marine Le Pen, die vanwege haar voorliefde voor feesten tot dan toe in de partij bekend stond als ‘la night-clubeuse’, had een maand later als kandidaat voor een parlementszetel in Noord-Frankrijk permanent de pers om zich heen zwermen. Dat leidde overigens niet tot winst, maar een mediaster was geboren. In 2004 werd Le Pen lid van het Europees Parlement (een verkiezing met evenredige vertegenwoordiging, zonder tweede ronde) en in 2008 gemeenteraadslid in het stadje Hénin-Beaumont.

„Tot die tijd had ze nooit al te veel belangstelling voor het vak van haar vader getoond”, herinnert Lang zich. In haar autobiografie presenteert ze zich zelfs vooral als slachtoffer van de politiek en van de ambities en demonisering van haar vader. Als jongste van de drie dochters van ‘Le Pen’, zoals ze haar vader in het boek noemt, groeide ze op in het deftige 15de arrondissement in Parijs tot twintig kilo dynamiet het huis „in een poppenhuis zonder muren” veranderde, schrijft ze. Marine Le Pen was acht jaar oud.

De aanslag op haar vader, waarbij wonderwel geen doden vielen, heeft haar voor het leven getekend. „Ik ging die avond naar bed zoals alle andere meisjes van deze leeftijd. Maar toen ik wakker werd, was ik niet meer een meisje zoals alle anderen.”

Ze beseft, schrijft ze, dat uitkomen voor haar politieke mening gevaarlijk is. En dat ze als dochter van Jean-Marie Le Pen – dan regelmatig in het nieuws met relativerende opmerkingen over de Holocaust – op weinig compassie hoeft te rekenen van leraren, ouders van vriendjes en anderen die in het leven van kinderen van belang zijn. Het is een van de redenen dat ze haar eigen drie jonge kinderen zoveel mogelijk uit beeld houdt.

Dankzij een miljoenenerfenis heeft de familie Le Pen weer snel onderdak. De met het FN sympathiserende cementkoning Hubert Lambert laat behalve veel geld ook zijn stadskasteel na in Saint-Cloud, een stadje tussen Parijs en Versailles. Hier op deze lommerrijke bourgeoisheuvel, met fenomenaal uitzicht over Parijs, brengt Marine Le Pen uiteindelijk het grootste deel van haar jeugd door. Ze gaat er naar school, begint er haar studie rechten en opereert vanuit hier als advocaat voor vooral vreemdelingen en misbruikte vrouwen. Tegenwoordig woont alleen de ook in het FN actieve actieve zus Yann er nog, samen met dochter Marion Maréchal-Le Pen, sinds 2012 parlementslid en rijzende ster van het familiebedrijf.

Dobermanns

Zelf kocht Marine Le Pen vorig jaar met haar partner Louis Aliot, vicevoorzitter van het FN, een huis in het naburige La Celle-Saint-Cloud. De directe aanleiding zou volgens de Franse pers een incident zijn geweest waarbij de dobermanns van haar vader een van de Bengaalse katten van Marine verslonden zouden hebben. Maar de verhuizing uit het familiedomein is ook symbolisch voor de steeds verdere verwijdering tussen vader en dochter sinds zij de partijleiding overnam. „Kreeg ze de kans, dan zou ze naam van de partij veranderen om definitief met de geschiedenis van haar vader te breken”, denkt Lang.

Inhoudelijk heeft ze de koers allang verlegd. Anders dan haar vader, die zich solidair verklaarde met de demonstranten tegen het homohuwelijk, heeft ze de partij op sociale onderwerpen juist liberaler gemaakt. Met zorg probeert ze al te generaliserende uitlatingen over de islam te voorkomen. „Le Pen zit niet meer op de lijn van het FN”, zou Marine vorige maand volgens weekblad Le Point gezegd hebben toen haar vader na de Parijse aanslagen over de „ongelijkheid van rassen” begonnen was. „Ik bepaal de partijlijn. Maar hij gaat maar door. Is dat jaloezie? Provocatie? Ik heb het opgegeven het te begrijpen.”

Maar het grootste verschil tussen vader en dochter, tussen het oude en nieuwe FN, is de verbetenheid waarmee Marine ideologische haarkloverij ondergeschikt heeft gemaakt aan de machtsambities, zegt politicoloog Pascal Perrineau van SciencesPo.

Of dat bij de volgende presidentsverkiezingen in 2017 al tot succes kan leiden, hangt af van wie ze tegenover zich vindt in de tweede verkiezingsronde. Als ze tegen een rechtse kandidaat uitkomt, wordt het lastig. Links zal zich dan, net als in 2002, mobiliseren voor zo’n republikeins front tegen het FN. Maar volgens peilingen zou ze tegenover de bij rechtse kiezers zeer ongeliefde Hollande een goede kans maken. Perrineau: „Marine Le Pen wil de macht en opereert in permanente campagnemodus om haar doel te bereiken.”