Loyaliteit is mooi, maar ook duur

Oude bedrijven zoals Blokker en V&D hebben ook oudere werknemers. Het is lastig concurreren met de jonge flexwerkers van prijsvechters.

Klanten en kassamedewerkers bij Blokker (boven) en concurrentAction (onder). Foto’s Remko de Waal en Lex van Lieshout / ANP

Bij Blokker staat er vaak gebak op tafel. In 2013 waren 262 medewerkers 12,5 jaar in dienst en 72 personeelsleden al 25 jaar. Vijf medewerkers werden zelfs bij naam genoemd in het jaarverslag, de dames Buis, Linnema en Visser en de heren Idzinga en Brouwer. Zij vierden hun veertigjarig jubileum.

Het kenmerkt waar instituten als Blokker, V&D, Bijenkorf en Hema naast de crisis en de concurrentie van internetwinkels en prijsvechters mee kampen: oude bedrijven hebben oudere werknemers. En loyaliteit is mooi, maar ook duur.

„De Bijenkorf heeft helemaal geen jonge mensen, maar allemaal ervaren medewerkers”, zegt onderhandelaar Martijn den Heijer van de Dienstenbond CNV. „Dat willen ze ook uitstralen.” Niels Suijker van de vakbond FNV Handel: „De Action en Primark zijn nieuw. Die werken dus hoofdzakelijk met jonge, flexibele krachten.”

V&D lijkt voorlopig gered, maar liet gisteren weten het met de vakbonden nog oneens te zijn over een „noodzakelijke structurele loonkostenverlaging om de loonkosten op het niveau te brengen wat nu gebruikelijk is in de retailmarkt.” Vorige maand vroeg het bedrijf zijn werknemers om bijna 6 procent salaris in te leveren.

‘Karige vergoeding’

Blokker heeft de lonen vorige maand nog met 1,5 procent verhoogd, maar maakte gisteren wel bekend circa 440 van de 7.200 arbeidsplaatsen te schrappen om „concurrerender” te worden. „Oudere werknemers met een lang dienstverband” passen niet bij de „ideale winkelbezetting” die Blokker wil, reageerde de FNV. De winkel zou personeelsleden pushen om zelf ontslag te nemen voor een „karige vergoeding”.

Personeel vormt in de retail ongeveer 45 procent van de bedrijfskosten, volgens onderzoek van de Rabobank. Oudere werknemers hebben niet alleen hogere lonen, maar ook betere andere arbeidsvoorwaarden. FNV’er Suijker: „Soms hebben oudere werknemers verworven rechten. Bij Blokker is de werkweek een paar jaar terug verlengd van 36 naar 38 uur. Maar niet voor oudere werknemers voor wie de oude afspraken blijven gelden. Dat scheelt wel 5 procent in loonkosten.”

Harde cijfers over de leeftijdsopbouw van het personeel van Blokker, V&D en de Bijenkorf ontbreken. Alleen Hema geeft gedetailleerde informatie in haar laatste jaarverslag. Het personeel is een „afspiegeling van de samenleving”, aldus de winkelketen.

Óf piep, óf grijzend

De gemiddelde leeftijd van de Hema-medewerkers is zo’n 34 jaar, maar de meesten zijn óf piep, óf grijzend. Bijna 30 procent van de ongeveer tienduizend werknemers is 45 jaar of ouder. En bijna de helft is 22 jaar of jonger en stroomt even snel in als weer uit.

Traditionele winkelketens zouden ook meer moeten investeren in bijscholing van het „oude type verkoper”, vindt Alexander Heijkamp, sectormanager retail bij Rabobank. „Bij prijsvechters zoals de Action is het personeel jonger en goedkoper, maar niet per definitie beter. Dat ik daar geen advies krijg, neem ik voor lief als consument. Maar bij een warenhuis wil ik me welkom voelen en geen verkoopverhaal uit 1980 horen. De consument van vandaag heeft allang op internet gekeken en weet precies wat hij wil kopen en wat het mag kosten. Een verkoper zou dáár eerst naar moeten vragen. Eventueel kan hij de klant dan alsnog op een vergelijkbaar product in een hoger segment wijzen.”

Blokker heeft in 2012 nog een „resultaatgerichte beoordelingssystematiek” ingevoerd om de medewerkers te leren hoe ze „het verschil” voor de klant kunnen maken. De systematiek moest ook helpen bij gerichte trainingen voor werknemers.

In datzelfde jaar waren er 194 medewerkers 12,5 jaar in dienst en 67 medewerkers 25 jaar, volgens het jaarverslag. „De heer R. van Kerkwijk van de afdeling Publiciteit kon terugzien op een 40-jarig dienstverband.”