Kabinet komt Groningers tegemoet – voor even dan

Minister Kamp ontkent electoraal motief voor tijdelijke rem op gaswinning.

Is het een verkiezingsstunt of geven VVD en PvdA werkelijk om de veiligheid van de Groningers? De eerste reacties op het besluit van minister Kamp (Economische Zaken, VVD) om de gaskraan komend half jaar opnieuw verder dicht te draaien, doen vandaag het eerste vermoeden.

Gisteren presenteerde Kamp zijn derde gasbesluit in ruim een jaar tijd. Tot 1 juli zal er 16,5 miljard kuub uit de Groningse bodem worden gehaald – minder dan de bijna 20 die Kamp in december vorig jaar nog aankondigde voor het eerste half jaar. Hij wil verder onderzoek afwachten naar het verband tussen minder pompen en aardbevingen, zei hij gisteren. Tot die tijd neemt hij het zekere voor het onzekere. „De veiligheid van de mensen in Groningen, dat is wat ons drijft.”

Hij kondigde ook een ruimere compensatie aan voor waardeverlies van huizen door aardbevingsrisico. En er komt een ‘Nationale Coördinator’ met eigen ambtenaren, die de bewoners gaat helpen bij het versterken van huizen en de schadeafhandeling.

Maar er zit meteen een politiek slimmigheidje in Kamps besluit. Op 1 juli, ruim na de Statenverkiezingen van 18 maart, beslist het kabinet over de boringen in de tweede helft van dit jaar. Het kan zijn dat de boringen dan op hetzelfde lagere niveau verder gaan. Maar als de veiligheid het toestaat, heeft het kabinet óók de optie de gaskraan weer verder open te draaien.

Het kernwoord is ‘leveringszekerheid’: hoeveel minder kan er in 2015 gewonnen worden zonder dat mensen in Nederland in de kou komen te zitten bij een strenge winter en als contracten met buitenlandse afnemers niet meer kunnen worden nagekomen? Die grens ligt volgens Kamp bij 33 miljard kuub, met een marge van 2 miljard. De kosten van deze vermindering voor de schatkist kunnen oplopen tot 1,7 miljard euro.

De drijvende kracht achter het besluit is de PvdA. Vorige week eiste partijleider Samsom tijdens speciaal ingelast overleg op het Torentje een verdere vermindering. De woede over de gaswinning dreigt zijn partij bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart een grote nederlaag te bezorgen in het rode bolwerk Groningen. De VVD voelt weinig voor minder boren, maar gaf toe. In de Tweede Kamer dreigt de partij alleen te komen te staan en er is ook nog de de druk van VVD’ers uit Groningen, die zich publiekelijk tegen het kabinetsbeleid hebben gekeerd.

Het resultaat is een politieke deal die voor beide partijen voordelen heeft. De VVD kan zeggen dat Kamps vorige gasbesluit uit december vooralsnog niet is aangepast, de PvdA kan volhouden dat de winning structureel verder omlaag zal gaan. En allebei kopen ze tijd tot na de Statenverkiezingen in maart, die cruciaal zijn voor de meerderheid in de Eerste Kamer.

Daar komt nog iets bij. Over een week verschijnt een langverwacht rapport over de gaswinning van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV). De belangrijkste conclusie ligt al enige tijd op straat: het Rijk heeft zich meer dan vijftig jaar niets aangetrokken van de veiligheid van de Groningers. De schatkist ging altijd voor. Met deze nieuwe vermindering willen VVD en PvdA laten zien dat ze de veiligheid juist wel serieus nemen.

Toch oogsten VVD en PvdA hoon en cynisme met dit nieuw gasbesluit. De oppositie in de Tweede Kamer reageerde kritisch: nog steeds geen duidelijkheid, wéér pappen en nathouden, en bovenal: verkiezingsretoriek. De SP vatte het besluit samen als „een middelvinger naar de Groningers”.

Het meest veelzeggend was de reactie van de Groningse bestuurders. Max van den Berg, de Groningse commissaris van de koning, veegde het voorbehoud van het kabinet meteen van tafel: voor hem is dit besluit een „onomkeerbare stap”. Hij sprak dreigend van een „sterk ingehouden woede” onder de Groningers en stelde: „De spanning is opgelopen in het gebied.”

Ook de burgemeester van Loppersum, in het hart van het gaswinningsgebied, reageerde gereserveerd op het besluit: „Om ons vertrouwen te herstellen, is er meer nodig dan uitstel. De gaswinning moet verder terug.”