Een baas moet meer geven dan nemen, vond ‘doordouwer’ Ton Risseeuw

Ton Risseeuw 1936 - 2015

Ex-topman Getronics

Ton Risseeuw was hard voor zijn omgeving, maar het hardst was hij voor zichzelf. Niet zeuren, niet zeiken. Werken!

Ton Risseeuw: „Efficiency is altijd een vorm van luiheid.” Vincent Mentzel / NRC Handelsblad

Zijn beste vrienden wisten dat Ton Risseeuw kanker had, maar dat hij zo snel zou overlijden hadden ze niet verwacht. Was hij misschien al langer ziek? Had hij verzwegen hoe erg het echt was? Het zou wel bij hem gepast hebben.

Risseeuw, de man die automatiseringsbedrijf Getronics groot maakte, stond bekend als iemand die hard was voor zijn omgeving. Maar het hardst was hij voor zichzelf. Niet zeuren, niet zeiken. Werken! Dag en nacht.

Hij was geen calvinist, maar hij had een arbeidsmoraal waar ze tussen de grote rivieren jaloers op kunnen zijn. Een baas moest meer geven dan nemen, vond hij. Hij moest het altijd beter doen dan mensen van hem verwachtten.

Zijn doel in het leven was om een bedrijf op te bouwen en groot te maken, dat wist hij al op jonge leeftijd. Alles wat hij deed was daarop gericht. In een interview in september 1999, kort na zijn vertrek bij Getronics – op zijn drieënzestigste – vertelde hij dat hij hbs-b had gedaan, geen gymnasium, al had hij dat wel gekund. Maar Grieks en Latijn, dat leek hem niks. „Ik ga toch geen overbodige dingen leren.” Het was een vorm van luiheid, zei hij. Luiheid die je ook wel efficiency kon noemen. „Efficiency is altijd een vorm van luiheid. Het gaat erom hoe je je energie richt. Hoe je je krachten gericht gebruikt.”

Risseeuw studeerde bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, naast zijn werk op een reclamebureau. Zijn kandidaats (nu bachelor) haalde hij in één jaar. „Gewoon doordouwen”, zei hij. „Je stelt jezelf een taak en als je hem af hebt, ligt er een beloning. Zo werk je je door je schema’s heen. Bij Getronics deed ik het nog steeds zo. Vrijdags nam ik vier van die KLM-koffers boordevol papier mee naar huis, en maandagmorgen had ik alles doorgenomen.”

Na zijn studie ging Risseeuw bij Hoogovens werken. Hij verdiende daar bijna de helft minder dan bij het reclamebureau, maar hij wilde de industrie in. In 1976 stapte hij over naar de voorloper van Getronics, op dat moment een noodlijdende niche player, dat producten en systemen voor datacommunicatie verkocht.

In 1983 maakte het bedrijf zich door een management buy-out los van de grootaandeelhouder SHV en begon het onder leiding van Risseeuw snel te groeien. Getronics specialiseerde zich in het aanleggen van computernetwerken, en het onderhouden daarvan, voor een lagere prijs dan waar de fabrikanten van die computers het voor deden. Twee jaar later ging Getronics naar de beurs en groeide het door overnames nog sneller.

Risseeuws grootste frustratie was dat Getronics na zijn vertrek in 1999 begon in te storten, tot het in 2003 bijna failliet ging. De oorzaak was de overname van het Amerikaanse ICT-bedrijf Wang Global. Getronics had zo een wereldspeler moeten worden, maar onder andere door het barsten van de internetbubble rond 2000 mislukte dat.

Vlak vóór zijn vertrek had Risseeuw nog gezegd dat de echte kwaliteiten van de topman pas beoordeeld kunnen worden als de topman weg is. Heeft hij zijn opvolging goed geregeld? Kan het bedrijf dat hij opbouwde ook zonder hem bestaan of gaat het ten onder? Het ging dus ten onder. Wat er van Getronics restte, werd in 2007 overgenomen door KPN.

Risseeuw was toen al zes jaar president-commissaris van KPN en hij bleef dat tot 2009. Daarna was hij nog vier jaar gewoon commissaris, tot zijn zevenenzeventigste, langer dan normaal. Hij was ook (president-)commissaris van Blokker, Heineken, Randstad en het voormalige supermarktconcern Laurus.

Op de vraag waarom hij zichzelf zo met werk bleef overstelpen, zei hij in 1999: „Ik heb het altijd raar gevonden als mensen zeiden dat ze na hun pensioen lekker vakantie zouden krijgen. Ik vind iets alleen prettig om te krijgen als het kostbaar is. Om te zorgen dat vakantie kostbaar is, moet ze schaars blijven.”

Roken, sterke drank, koolhydraten – Risseeuw had het afgezworen, alles voor een lang en gezond leven. In de schaarse vrije tijd die hij zichzelf toestond las hij graag. Geschiedenisboeken, biografieën, maar ook het verzameld werk van Louis Couperus.

Ton Risseeuw laat een vrouw, twee kinderen en drie kleinkinderen na.