Bye bye vaste stem in de Amerikaanse huiskamer

Brian Williams heeft gelogen over een voorval in Irak. Daarom kondigde het gezicht van het avondnieuws van de Amerikaanse zender NBC zijn vertrek aan. Zijn gezichtsverlies staat niet op zich. Het vertrouwen in de nieuwslezers nam al langer af.

Twaalf jaar geleden versloeg Brian Williams, het gezicht van NBC Nightly News, de oorlog in Irak. Hij zat in een helikopter, die, zo vertelde hij altijd, gedwongen moest landen na een beschieting door een raketwerper. Het verhaal klopte niet, bleek vorige week, toen hij het weer eens opgerakeld had. Veteranen meldden dat het een ándere helikopter was, een uur vliegen van Williams’ helikopter. Williams had zijn avonturen aangedikt. De anchor bood op televisie zijn excuses aan, hij zei dat hij zich vergist had. Maar het was te laat: hij werd het middelpunt van een nationaal debat. Dit weekend kondigde hij zijn (tijdelijke) afscheid van de televisie aan.

Een sterk aangedikte anekdote van twaalf jaar oud is de afgelopen dagen de meest besproken nieuwsgebeurtenis in Amerika. Psychologen gingen in debat met geheugenexperts. Op Twitter werd de anchor onder de hashtag #BrianWilliamsMisremembers gephotoshopt in allerlei historische gebeurtenissen, van D-Day tot Het Laatste Avondmaal. Dit is dan ook geen afrekening met Brian Williams. Dit is een afrekening met de anchor.

Brian Williams was een van de laatste journalisten die nog doet denken aan de hoogtijdagen van het avondnieuws op de Amerikaanse televisie. Williams was een anchor zoals ze vanaf de jaren zestig domineerden: onberispelijke heren in pak, die hun gezag benadrukten met een lage stem en ernstige wenkbrauwen. Tijdens de Koude Oorlog was CBS-anchor Walter Cronkite, onbetwist de grootste in zijn vak, de vaste stem in Amerikaanse huiskamers. Naar zijn live-verslag op de dag van de moord op John F. Kennedy, 51 jaar geleden, keken meer dan zeventig miljoen Amerikanen. Continuïteit is het belangrijkste kenmerk van het avondnieuws: net als anchors als Tom Brokaw en Peter Jennings hield Cronkite het tientallen jaren vol.

Jongeren kijken liever naar satire

Maar al sinds een jaar of tien erodeert het aanzien van het avondnieuws, én de anchor, dramatisch. Bijna elk jaar daalt het aantal kijkers van de drie grote nieuwsprogramma’s – NBC Nightly News, ABC World News en CBS Evening News – met een paar honderdduizend. In 2012 keken er gemiddeld 22,1 miljoen mensen naar, tegen 22,9 in 2008. NBC’s Brian Williams scoorde met gemiddeld 8,5 miljoen kijkers nog het hoogst.

Vanwege de slechte cijfers geven de programma’s toe aan de druk om meer entertainment en dierenfilmpjes te laten zien. Maar daarmee voorzien ze nog niet in de behoefte aan opiniërend nieuws, zoals Fox News en MSNBC. En ze missen eveneens de scherpte van de satirische programma’s van Jon Stewart, Stephen Colbert en John Oliver. Columnist Maureen Dowd van The New York Times schreef afgelopen weekend: „Terwijl de anchors van de late-avondsatire scherp op het nieuws zijn gaan zitten, doen de echte anchors YouTube na.” Bijna eenderde van de jonge Amerikanen kijkt naar satire voor hun nieuwsvoorziening, bleek vijf jaar geleden uit een onderzoek van bureau Rasmussen.

Het vertrouwen in tv-nieuws daalt

Er kwamen controverses. In 2004 kwam Dan Rather (CBS) met beschuldigingen aan het adres van George W. Bush, die hij niet waar kon maken. Hij moest ontslag nemen. Amerikanen waren diep geschokt, want Rather was de eerste anchor die zo hard viel. Eind 2013 gebeurde hetzelfde met Lara Logan, de nieuwe ster van CBS. Haar onthullingen over de affaire-Benghazi bleken gebaseerd op een fantast.

Het vertrouwen in het tv-nieuws daalt hard. Volgens bureau Gallup vertrouwt 18 procent van de Amerikanen de anchors nog, in 1997 was dat nog 36 procent. Om die reden valt het uitgekomen leugentje van Brian Williams in vruchtbare grond. Het vertrouwen dat hij bij de kijker dacht te hebben, was al voor zijn leugentje verdwenen.