Bouwers trekken al naar Groningen

Meer huizen in een groter gebied worden versterkt. Een „operatie van ongekende omvang” voor Nederland.

Terwijl minister Kamp in Den Haag een nieuw gasbesluit bekendmaakte, bezocht PVV-leider Geert Wilders het aardbevingsgebied in Groningen. Demonstranten protesteerden tegen zijn komst. Foto Kees van de Veen

Het applaus van vorig jaar bleef uit op de persconferentie gisteren. De blikken verstarden toen minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) vertelde dat hij in het aardbevingsgebied de gaskraan tot 1 juli ietsje verder dichtdraait in afwachting van nader onderzoek. De Groningse bestuurders rechtten hun rug en knikten minzaam. Vandaag beslist de provincie of ze het besluit gaat aanvechten bij de Raad van State.

De spanning in Groningen is door de aardbevingen opgelopen, benadrukte commissaris van de koning Max van den Berg (PvdA). „Over gaswinning leeft een sterk ingehouden woede bij de Groningers. Wij leveren warmte en geld voor heel Nederland en daar krijgen Groningers schade, onzekerheid en onveiligheid voor terug.” Burgemeester Albert Rodenboog van Loppersum: „Om ons vertrouwen te herstellen is er meer nodig dan uitstel. De gaswinning moet verder terug.”

Meer veiligheid willen de Groningers bij de gaswinning. Het probleem is alleen dat niemand dat kan garanderen. De minister niet, gaswinningsbedrijf NAM niet, het Staatstoezicht op de Mijnen niet. Minder pompen leidt tot minder bevingen, zo lijkt het, maar zware klappen blijven, waarschuwen wetenschappers. Meer onderzoek is nodig. Daarvoor koopt Kamp nu tijd.

In de zomer, na de Statenverkiezingen, neemt de minister een nieuw besluit: of er wordt dit jaar alsnog 39,4 miljard kubieke meter gas gewonnen, zoals hij in december aankondigde. Of hij verlaagt het maximum naar twee keer 16,5 miljard kuub per half jaar. Dat niveau is nodig om te voorkomen dat Nederlanders in de kou zitten en contracten met buitenlandse afnemers worden gebroken. Ook laat de minister onderzoeken of er in de toekomst meer gas uit het buitenland kan worden geïmporteerd.

Intussen heeft Kamp wel aanvullende afspraken gemaakt met de bestuurders. Zo krijgt de stad Groningen 50 miljoen euro extra van het rijk om gebouwen te versterken. Een fonds moet bewoners helpen met achterstallig onderhoud en schadeafwikkeling. Er komt een ruimere vergoeding voor Groningers als hun huis waarde verliest door aardbevingsrisico. Voortaan kunnen ook inwoners uit de gemeenten Hoogezand-Sappemeer en Menterwolde daar aanspraak op maken.

Gewapend beton

Maar het meest ingrijpend is de versterking van dertig- tot negentigduizend huizen om te voorkomen dat ze instorten. Oude metselwerkwoningen, en rijtjeshuizen voorop. Soms gaat het alleen om een schoorsteen die vastgezet moet worden. In andere gevallen, vaak in hartje aardbevingsgebied, moeten muren, vloeren en daken aan elkaar worden vastgemaakt of worden woningen tot op de grond toe afgebroken omdat er een nieuwe fundering onder moet van gewapend beton.

Het is een operatie, schrijven deskundigen, „van ongekende omvang voor Nederland”. Bewoners moeten dagen, weken, soms maanden hun huis uit. Straten en dorpen kunnen van aanzicht veranderen. Maar minister Kamp „kan er niet langer omheen”, zei hij gisteren. Willen de Groningers zich veilig kunnen voelen bij de gaswinning, dan moeten hun huizen ingrijpend verstevigd worden. Om zijn woorden kracht bij te zetten beloofde de minister nog dit jaar 11.000 woningen te laten inspecteren.

De richtlijn voor nieuwbouw die Kamp gisteren bekendmaakte, gaat uit van een risiconiveau van 1 op de 100.000 – de kans dat iemand overlijdt als gevolg van een aardbeving moet kleiner zijn dan 1 op de 100.000 per jaar. Meer dan een handleiding is het een richtsnoer voor constructeurs, architecten en bouwkundigen. Het versterken zelf is „maatwerk” en moet van huis tot huis worden bekeken.

Addertje onder het gras

De ingrepen zijn afhankelijk van de wensen van de eigenaar, van de betekenis van het pand en van „economische afwegingen”. En daar zit een addertje onder het gras: in Noordoost-Groningen zijn de versterkingskosten al snel hoger dan de WOZ-waarde. Ligt dan sloop niet voor de hand? Niemand laat zich daarover uit.

Wel wordt gaswinningsbedrijf NAM, dat ook zelf de schade afhandelt, de regie uit handen genomen. Een nationaal coördinator, voorlopig in de persoon van kwartiermaker Hans van der Vlist (PvdA), moet ervoor zorgen dat er „daadkrachtig, zorgvuldig en gecoördineerd” wordt versterkt. Hij staat aan het hoofd van een nog op te richten rijksdienst die ook de vastgelopen schadeafhandeling moet vlottrekken. Het aantal klachten over de afhandeling van aardbevingsschade is bijna verdrievoudigd. Kwamen er in 2013 bij de ‘onafhankelijke raadsman gaswinning’ 116 meldingen binnen, in 2014 liep dat aantal op tot 315.

Opvallend is trouwens dat Kamp meteen zijn eigen richtlijn negeert. Want voor de versterking van bestaande woningen kiest hij voorlopig een risiconiveau van 1 op de 10.000, en niet 1 op de 100.000 zoals bij nieuwbouw. Burgers hoeven dan minder lang hun huis uit. De deskundigen verwachten dat de risico’s naar beneden worden bijgesteld. En ook de provincie wil niet onnodig fors ingrijpen. „Dan krijgen we bunkers in de dorpen”, zegt Max van den Berg. „Dat bedreigt de leefbaarheid.” De provincie wil het versterken aanpakken als dorpsvernieuwing. „En dat is ook een kans voor Groningen.” Er is volop werk. Lokale bouwbedrijven hebben de komende jaren hun handen vol. Uit het hele land trekken bouwbedrijven al richting gasbevingsland Groningen.